Шингэн төмөр

Кидан гүрний их сэргэн мандалтын үе

Нэгэнт өв залгамжлан суух болсон хааны сэнтийгээс эх орныхоо ирээдүйн төлөө санаа зовон ширтэх их Елюйн сэтгэлд элдэв бодол хөврөх бөгөөд түүний хамгийн их санаа зовоох асуудал нь урд зүгт хил залган орших суурин иргэдтэй хэрхэн эв эеийг сахин амьдрах талаарх бодол нь байлаа.
Иргэд, ардаа дайн тулаанаас ангид тайван амгалан амьдруулахын тухайд оюун чилээж суугаа түүний хувьд хамгийн зөв сонголт нь гүрэн хоорондын найрамдлыг бататгах "ураг барилдан гүнж илгээх" хэмээх ганц гарц л хамгийн зөв бодол мэт санагдан "даахийг нь үнэрлэн өсөгсөн охин үр минь..." хэмээх гашуун бодол зүрх зүсэн, аньсага чийгтүүлэн зовооно.

Хөсөг тэрэг, бараа бологч, инж бэлэг болон ижий ааваа уйлуулан элгэн түмнийхээ амгалангийн төлөөд харьд одсон охиных нь сураг хацар дагах нулимастай, хардлага төрүүлэх сэжигтэй, дайн тулааны дуудлагатай, давхар хөтлөх оньсогoтой ирлээ.
Сүн улсын угсаа залгамжлах ханхүүд хатан болгон илгээсэн хайртай гүнж нь гэнэт учир битүүлгээр хорвоогийн мөнх бусыг үзүүлэн тэнгэрийн таалалд очсоныг сонссон даруйд хөсөг хөлөглөн мордсон хаантныг Сүн улсын ихэс дээдэс их л энэлсэн хуурамч царайтай, цаанаа ямар нэгэн зүйлийг ихэд нууцлан хямгaдах мэт санагдахаар угтлаа.

Охиныг нь өөрийн уламжлалын дагуу дээдсийн ёсоор онголж байгаа хэмээн мэхэлзэх олон өмнөд иргэдийн заасан замаар арц хүжийн үнэр суунаглан ариун дагшин орныг санагдуулах боловч нэг л хүйтэн зэвэргэн агаар сэтгэлийг нь мөстүүлэх мэт цоргих их танхимд ороод өөрийн мэдэлгүй "Ээ хөх тэнгэр минь" хэмээн уулга алдлаа.
Эцсийн удаа зөөлөн магнайг нь үнэрлэж, бүлээн гараараа хүрэхийг хүссэн охиных нь цогцосыг битүү алтаар бүрэн зөвхөн дотор нь хүн байгаа даа гэх төдий тэмдэг үлдээснийг хараад өмнө нь өчүүхэн төдийд цүхалзаж байсан "сэжиг" нь өнөө "өс" болон зангирах шиг боллоо. Нутгийн зүг хөлгийн жолоо эс татан довтолгов.

Хятадын Сүн улсын хааны өргөө

- Эцэг минь юунд миний үзэсгэлэнт хатанг өөрийн бусаар тэнгэрт илгээв
- Хацар гоо эмсийг хэдэн ч удаа олж болно. Харин эзэнт гүрэн нэг л олддог юм хүү минь. танай хатныг эв нэгдлийг бодсон бус их гүрнийг тагнах атгаг бодол өвөрлөн чамаар дамжуулан биднийг мэдэх гэсэн Елюйн нууц бодлого хэмээн үзсэн тул энэ бүхнийг би өөрийн хүслээр хийлгэсэн юм. Эр хүн шиг байж эзэнт гүрнийхээ талд зогс... хэмээн чанга бөгөөд эзэрхэг дуугаар өгүүлэх эцгийнхээ их сүрэнд дарагдан элдэв бодлоо хөөн тэмцэлдэх залуухан хунтайж хэдэн өдрийн өмнө энэхүү өргөөнд болсон нууц уулзалтын талаар төсөөлж ч чадахгүй сууна.

...

"Кидан гүрэн хэт хүчирхэгжиж байна. Өнөөгийн өдөртөө бид тэднийг довтлон орвоос өөрийн хүчин мөхөс байгаа тул тэдний өехийг гижигдэн өөрсдөөр нь довтлуулах мэргэн аргыг олох нь чухал байна" гэсэн их хааны зарлигт хариу болгон хэлэх мэргэн санаа олохоор дор бүрнээ шуухитнан суугаа сайдуудын дундаас хэн нэг нь газар сөхрөн "Их хаантны таалалд өчүүхэн боолын сэдсэн санаа үл нийцвээс амийг минь хэлтрүүлэх буйзай" хэмээн бувтнаад "Саяхан Елюй хоёр орны эв нэгдлийг тогтноон бэхжүүлэхийг зорьж өөрийн эрх гүнжээ манай Тэнгэрийн хүүд хатан болгон ирүүлсэн билээ. Энэхүү гүнжийг элдэв сэжиг төрүүлэхгүй ч эцэст нэгийг бодуулахаар тэнгэрийн оронд хүргэвээс цөс ихт нүүдэлчдийн омог лав биднийг онилох нь гарцаагүй бөлгөө. Энэ цагт эв эвдсэн хэмээн ял тулган эргэн тойрны бусад улсын хүчийг хавсран өөрийн нутагт эгүүлэн довтловоос магад бага хүчээр ихийг номхотгох мэргэн арга болов уу? хэмээн мөхөс бий сэтгэлээ" хэмээн айлдахад магад мэргэн санаааг олсондоо бахдан баярлах "тэнгэрийн хүү"

- Хэрхэн сэжиг эс төрүүлэх ч сэтгэлд мөс хуруулах арга байна хэмээн лавлалаа. Гэтэл ордны их оточ "мэс үл хүргэн магад үхэлд илгээх "шингэн төмөр"-ийг хүртээх мэргэн аргыг манай оточ нар нээсэн билээ. Гэвч тэнгэрт одогч нь өглөөн наран дахин ургахын төдийд мөс мэт хөхрөн, магад хэн ч үзсэн эмээхүйц болдог гэм буй" хэмээн бөхөлзөн айлтгалаа. Их сэнтийдээ хөдлөн суун сахлаа илэх "тэнгэрийн хүү"
- Мэргэн санааг үл ойшоох нь эцэст эмгэнэл болох аюултай тул нутгийн их хүндэтгэл үзүүллээ хэмээн гүнжийг алтаар хучиж түмэн олон бүү хэл төрсөн эцэг нь ч хараад мэдэхгүй болгоё. Түүнийг үеийн үед хэн ч үл мэдэх ёстой тул гурван давхар бунханд онголон оршоосугай хэмээн зарилагдлаа.

2008 он ӨвөрМонголын их талд

Археологчидын олон жилийн нөр их зүтгэлийн үр дүнд Хятадын бүү хэл дэлхийн түүхэнд томоохон үнэт олдвор болох бунхны малталтын ажил өндөрлөж бунхан хэнийх болох түүнд агуулагдах нууцыг илрүүлэх шинжилгээний ажил эхэллээ.
Гадна талаараа зузаан модоор чагтлан бунхалсан дотроо хоёр ч давхар алтан хүрээ бүхий энэхүү олдвор нь яавч эгэл хүмүүний өлгий бус гэдгийг хэн ч харсан мэдэхээр байлаа. Ази тивд төдийлөн тохиолддоггүй шинжлэх ухааны хэлээр бол Муми маягтай болгон алтаар хучин онголсон нь ч бас л нэг тайлагдашгүй нууцын эхлэл болж шинжлэн судлах багийнхны сэтгэлийг улам ихээр татна.
Түүхийн үнэт дурсгалын олдмол төрхийг алдагдуулахгүйн тулд доторхи бүтцийг нягтлан судлах ЭХО аппаратны бичлэг тэднийг зайлшгүй алтан бүрхүүлийг задлаж үзэхээс өөр аргагүй байдалд хүргэлээ.

Хэвлий тушаа харагдах жижиг бөөрөнхий биетүүд нь шүр сувд мэт үнэт чулуу болов уу? хэмээхэд хэт жижиг бөгөөд маш зөв хэлбэртэй байгаа нь тэднийг ийнхүү түүхийн дурсгалыг задлан үзэхэд хүргэсэн байна. Задлан шинжилсэн багийн тайлан тэднийг хамгийн их гацаанд оруулж түүхийн "мухардалд" орууллаа.
1000 гаруй жилийн өмнөх бунханаас "Мөнгөн ус" цэвэр байдлаараа олдоод алтан ялтас дээр эгээ л өчигдөр оруулан тавьсан мэт бөнжигнөлдөх нь үнэхээр байж боломгүй мэт санагдах бөлгөө.

1000 жилийн тэртээд

Хайртай гүнжээ харамсалтайгаар тэр тусмаа харийн гүрэнд тэнгэрт хальсанд уурссан Елюй, Сүн улстай дайн зарлаж тэдний нэлээд мужийг өөрийн эзэмшил болгожээ. Харин Сүн улстай хамтран дайнд оролцох байсан овог аймгуудын дунд нэгэнт "Киданы гүнж"-ийн тухай домог өртөөлөн хүрсэн байсан тул хүчин үл хавсарснаас СҮН улсын "мэргэн" бодлого талаар болжээ.

2008 он Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хот

Бараг л өдөр болгон шахам энд тэндээс, ил далдаар их, бага хэмжээний Мөнгөн ус олдлоо, гар аргаар алт олборлогчид мөнгөн усыг гар дээгүүрээ гулгуулан тоглож байна, мөнгөн усны хордлого ихэслээ гэсэн гарчигтай мэдээ хаа сайгүй тархаж нэг хэсэг сүрхий шуугиулсан. Яг тэр үеэр нь улам л их мөнгөн ус дуу дуугаа аван хэдэн кг-аараа ч энд тэндээс олдож, устгагдаж байх болсон.
Нэг үгээр, Монголчуудад мөнгөн ус зүгээр л ингээд хаана ч байж л байдаг эд шүү дээ гэсэн "хэнэггүйчлэл"-ийг бий болгох гэсэн улиглал байсан мэт санагдана.

Тухайн үед та "яанаа мөнгөн ус олдож гэнээ" хэмээн уулга алддаг байсан бол одоо "аан тэгээ юу" хэмээн үл тоомсорлодог болчихсон байгаа байх. Олон ч "чухал" зүйлсийг бид ийнхүү улиг болгон "өвөртөө" оруулсаар байна бусуу. Энийг "хэн, хэзээнээс хийсэн" юм бэ? Бодмоор юм.

"Өмнө зүгт Тангууд улс мөхөөгүйг өглөө бүр сануулж бай!" Чингис хаан

Жич: Энэхүү бичлэгт гарсан олдвор нь үнэхээр олдсон бөгөөд дотроос нь мөнгөн ус гарсан нь ч үнэн болохыг CCTV-10 сувгаар үзүүлсэн болно.
(Елюй-Кидан гүрний хүчирхэгжилтийн үед хаан ширээг өв залгамжлан сахих болсон овгийн нэр)

www.anjigai.blog.mn

дэлгэрэнгvйгээр цааш унших...

Монголын "Аялдан Дагалдагч" Гадаад Явдлын яам

БНХАУ нь Түвд үндэстэн болон тэдний нутагийг өөрийн салшгүй хэсэг, газар нутаг маань юм гэж улайран зүтгээд, юу ч хийхээс буцахгүй болчихоод байгаа энэ эгзэгтэй үед Монгол улсын Гадаад Явдлын Яамны сайд яаран сандран байр сууриа илэрхийлжээ. Хятадын Олон Улсын Радионы вэб хуудасан дээрээ БНХАУлс түвд үндэстэний эсрэг баримталж байгаа бодлогыг бүрэн дүүрэн дэмжиж байгаагаа илэрхийлсэн улс оронуудын дунд монгол гэсэн нэр цохиж явна.
Түрэмгий харгис, хятадчилах, уусган үгүй болгох бодлого нүдний өмнө барисаар ирсэнийг мэдсээр байж яагаад ингэж яаран сандран уг бодлогыг нь сайшаан дэмждэг билээ? Монгол улс биднийг бас Түвд үндэстэний адил ийм хувь заяа тосоогүй гэж хэлчих хүн байна уу, хэрэв бид цаашид ийм байдалаараа байвал.
Монголоос гадна Куба, Венэсуэль, Комарын аралт улс, Ирак, Оман мөн Орос улсын сайдууд Түвд үндэстэний босон тэмцэж байгааг буруушаан БНХАУыг дэмжиж байгаагаа албан ёсоор илэрхийлсэн гэсэн байна. Үнэн худалыг нь мэдэхгүй. Хятадын тархи угаах мэдээ ч байж болно.

Зарим орнууд ТӨЗР хуулийн дагуу Лхас хотод гаран хүчирхийлэлийн гэмт хэргийг зохицуулсныг үргэлжлэн дэмжиж байна
Хятадын Олон Улсын Радио

Сүүлийн өдрүүдэд олон улсын хамтын нийгэмлэг Хятадын ТӨЗР Лxас хотод гарсан цохиж балбачин булааж дээрэмдсэн хүчирхийлэлийн гэмт хэргийг хулийн дагуу зохицуулсаныг ойлгон дэмжиж байгаагаа илэрхийлсэн байна. Кубын засгийн газар мэдэгдэл нийтэлж, хагалан бутаргагч хүчин Түвдэд хүчирхийлэлийн хэрэг өдөж, хүн хар эндэж шархадуулан, эд хөрөнгийн ноцтой хохирол учруулан, түүнээр дамжуулан Бээжингийн олимпийн наадмыг эвдэхээр оролдсон байна. Кубын засгийн газар үүнийг хатуу зэмлэн буруушааж байна. Хятадаас гадаадад суугаа дипломат төлөөлөгчийн газруудыг дайрсан нь Венагийн гадаад харилцааны Конвенцын үзэл санааг талхидаж байгаа хэрэг мөн. Кубын засгийн газар Хятадын дотоод хэрэгт хөндөлөнгөөс оролцож, Хятадын бүрэн эрх нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдлыг хорихроох оролдлогыг эрс эсэргүүцнэ гэжээ.
Венесүэлийн гадаад хэргийн сайд Мадуро Хятадад Венесүэлд суугаа элчин сайдад хандаж хэлэхдээ, Венесүэлийн засгийн газар Лxасын хүчирхийлэлийн хэргийн зэмлэн буруушааж, Түвдийг тусгаар тогтонуулахыг эрс эсэргүүцэж, Хятадын засгийн газрын хуулийн дагуу авсан арга хэмжээг дэмжинэ гэжээ.
Бүгд найрамдах Коморын аралт улсын гадаад хэргийн сайд Ахмад бин Саиеед Жафар Хятадаас Комород суугаа элчин сайдтай уулзахдаа, Түвдийг тусгаар тогтонуулах этгээдийн үйлдсэн хүчирхийлэлийн хэргийг хатуу зэмлэн буруушааж, Коморын засгийн газар ард түмэн Хятадын ард түмний улс орныхоо нэгдэл, нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдлаа хамгаалахыг төлөөл авсан бүх арга хэмжээг эрс дэмжнэ гэж илэрхийлсэн байна.
Иракийн гадаад хэргийн сайдын орлогч Лабеед Аббави Хятадаас Иракт суугаа элчин сайдад хэлэхдээ, Хятадын засгийн газрын Лxасын хүчирхийлэлийн хэргийг хуулийн дагуу зохицуулсныг Ирак дэмжиж байгаа бөгөөд Хятадын засгийн газар улс орныхоо энх тайван тогтвортой байдлаа хамгаалах хүчин чадалтай гэдэгт итгэж байна гэжээ.
Оманы гадаад хэргийн яамны нарийн бичгийн дарга Бадр Бин Хамад Ал Бусаиди Хятадаас Оманд суугаа элчин сайдтай уулзахдаа, Оманы засгийн газар Хятадын засгийн газрын холбодох ноцтой хүчирхийлэлийн хэргийг хуулийн дагуу арга хэмжээ авсныг ойлгон хүндэтгэж байна, Хятадын дотоод хэрэгт оролцохыг эсэргүүцнэ гэж илэрхийлжээ.
Монгол улсын гадаад хэргийн сайд С Оюун Хятадын төрийн зөвлөлийн гишүүн Дай Бин Гөтэй уулзахдаа, Тайвань болон Түвд бол Хятадын нутаг дэвсгэрийн салгаж болошгүй нэг хэсэг мөн гэж Монголын тал үзсээр ирсэн юм. Хятадын талын Лxасад гарсан хэргийг зохицуулахыг төлөө авсан арга хэмжээг ойлгон дэмжиж байна гэж илэрхийлсэн байна. \Урьхан орчуулж Баатар хянав \

Дуугүй сууж байхгүй юунд яаран сандран тэнэг алхам хийдэг амьтад вэ. Хэлэх ч үг алга.

Бас дээр нь нэг юм бичмээр санагдаад.
Зарим хүмүүс “Орос орон хажууд байхад Хятад улс биднийг яаж ч чадахгүй ” гэж үнэн гэнэн бодох юмаа. Тэрэн шиг худал юм одоо байхгүй. Бас Орос ах нар минь гээд л шүтэж бишрэхийг нь яана. Өнөө үеийн орос шиг түрэмгий нацист мафижсан үзэлтэй орон юун монголыг бодох. Монгол бол Оросын хувьд хятадуудаас ялгараад байх юм огт байхгүй. Хятад үндэстэний нэг салаа мөчир бол монгол юм гэхэд бол уухайн тас “Тийм байхаа мэдээд байсан юм” гэхээр л улс. Дээр нь асар том газар нутагтай, асар олон үндэстэн ястаныг багтаасан энэ хийсвэр улс нь өөрөө дотоодын элдэв салан тусгаарлах үзэлээ яаядаа гэж байгаа болохоор Хятадын эзэлэн түрэмгийлэх бодлогыг нэг их эсэргүүцээд байх нь юу л бол. Харин ч дугуй дугуйгаа олоод бие биендээ тусалж дэмжих биз.
ОХУын Кавказын улсуудын эсрэг явуулж байгаа бодлого жишээ нь Чечень, Дагестан дахь дайн гэх мэтийг, мөн үндэстэний цөөнхийн эрх чөлөөг бага багаар хумиж байгаа бодлогыг (дэлгүүрийн худалдагчаар зөвхөн слаав гаралтай хүн ажиллаж болно гэсэн хууль саяхан гаргаж байсаныг мартаагүй байх) бас ард иргэдийн дунд нь тархаж байгаа хэт үндэсрхэг нацист үзэл, хуучины ЗХУлсаа санан дурсан буцаж эзэнт гүрэний түрэмгий бодлого явуулахыг мөрөөдөх болсон зэрэгийг л санахад илүүдэхгүй, түм буман жишээ байна.
Хятад улс нь өөрөө дотороо үндэсний цөөнхүүд салан тусгаарлах үйл явцын эрчимжилтээс сэрэмжилэн болгоомжилж байгаагаас гадна нийгэм эдийн засагийн олон буман асуудалтай.
Ийм адилхан байдалтай, төстэй санаатай хоёр улс бие биенийгээ дэмжилгүй яахав дээ.
Тийм болохоор Монгол улсын гадаад бодлого маш ур ухаан шаардсан, туйлын гүн цэцэн байх ёстой атал ….. байж байгаа царайг нь … эхнээсээ ийм болчимгүй юм яриад явж байгаа нь үнэхээр… хэлэх ч үг алга.

Үүнээс гадна өнөөгийн монгол тэр дундаа УБ ихээр хятаджиж байгаа мэт надад санагдах болсон. Барилга байшингаасаа авхуулаад л яг л нэг хятадын нэг мужийн тосгон шиг. Хятад соёлд уусах нь Монгол ороныг бусадад харваас хятадын нэг хэсэг байна гэх аяс хандлагыг улам бүрээр нэмэгдүүлэх болно. Хөдөө орон нутаг нүүдэлчин амьдрал бараг үгүй, байгалиа сүйтгээд дууссан гээд МОНГОЛ ӨӨРӨӨ ӨӨРИЙГӨӨ тодорхойлох юм үнэхээр хомс болж байгаа. Гэхдээ хятад юмнаас татгалз гэж байгаа юм биш. Хятадын соёл сэтгэлгээг тэнэг юм шиг сохороор битгий дагаасай гэж туйлаас хүсч байна. Хятадын сайн бараа бүтээгдэхүүнийг жишээ нь барилгын материалыг нь аваад хятад ур ухаантай хэлбэртэй байшин биш монгол ур ухаан хэлбэртэй, монгол ороны байгаль цаг уурт тохирсон байшин баримаар байна гэх гээд байна.
За за эцэсийн эцэст энэ бүх асуудал бол бид бүхэн уураг тархи толгойгоо ажилуулахаа болиж, сэтгэлийн дуудлагаа хайхрахаа больсоны үр дүн л дээ. Хувиа хичээж довоо шарлуулагчид олширсоны үр дүн. Хэлэх ч үг алга.

Кавказын “ зодоон “ дэлхийн шинэ дайны эхлэл биш биз?

1960 аад оны хүйтэн дайны үед оргил үе, цөмийн дайн гаран алдсан Кубын хямралаар ч Карибын тэнгист их гүрнүүдийн байлдааны хөлөг онгоцууд, одоо энэ Хар тэнгист байгаа шиг ийм ойрхон хөвж яваагүй аж. 1990 ээд оноос хойш тогтсон “ Хүйтэн энх тайван ” ( COLD PEACE )- ий үе эцэс болж халуун дайны эхлэл нь энэ Кавказын хямрал биш биз?
Монголчууд маань жижиг гэлтгүй мундаг амьтад болохоо дэлхийд нотолж чадсан Бээжингийн олимпын нээлтийн өдөр дэлхийн анхаарлыг татсан нэгэн хар бараан үйл явдал бол Кавказын хямрал юм. Монголчууд ч яахав дээр дооргүй баахан хөөрч гүйн, зарим улс төрийн хүчнүүд тамирчдынхаа амжилтаар улс төрийн ашиг хонжоо олох шоу болгохоо мартсангүй , ииймэрхүү дүр зургаар манайд олимп дууслаа. Харин энэ дайн дажин, үхэл зовлон, өнчрөл хагацал, нэгнээ буруутгасан дайсагнагч талуудын хэрүүл занал, дипломатчдын цөхрөл гээд л нэг л ёргүй юмнууд нэлээн удаан үргэлжлэх шинжтэй болчлоо.

Үйл явцын ерөнхий зураглал.

Бээжингиййн олимпийн нээлтийн өдөр (Энэ өдрийг сонгосон нь нь санамсаргүй хэрэг биш байх) Гүржийн зэвсэгт хүчнийхэн Өмнөд Оссетын салан тусгаарлагчдыг өөртөө зэвсгийн хүчээр нэгтгэхээр цөмрөн орсон. Тэд өмнөд Оссетын зэвсэглэсэн хүчнийхэн болон тус бүс нутагт байрлаад байсан НҮБ-ын энхийг сахиулагч хүчний мандаттай оросын армитай тулгарчээ. Бас ч гэж түр зуур илүүрхээд ч авч. Оросууд мэдээж хариу цохилт хийж гүржүүдийн “ намалдагийг таглаад “ зогсохгүй Гори болон Поти гэх мэт Гүржийн гол хотууд, гол замуудыг хяналтандаа оруулж авав . Европын холбооноос 2 талыг эвлэрүүлэхээр Францын гадаад хэргийн сайд Б.Кушнар тэргүүтэй нөхдүүд ирж “ Зургаан зүйлт төлөвлөгөө”- гөө танилцуулав. Мэдээж 2 хүч тэнцвэргүй “боксчдын зодоон “ болохоор Гүрж нь бууж өгч байж Б.Кушнарын санал болгосон эхний зүйл биелэхчээн болж гал зогслоо. Гэсэн хэдий ч талууд хямралаас өмнөх байсан байрлалдаа очно гэсэн санал нь биелэгдсэнгүй. НҮБ- ийн аюулгуйн зөвлөл дээр ОХУ болон АНУ төлөөлөгчдийн хооронд хүйтэн дайны үеийнх шиг нэг нэгнээ буруутгасан үг чулуудацгаах болжээ. Одой улс болох Гүрж, Орос “ах нарыг” ингэж өдөж чадсан нь мэдээжийн хэрэг тус бүс нутагт нөлөөллөө өргөтгөх гэсэн Сэм авга (АНУ )- ын явуулга гэж үзэхээс аргагүй , үүнийг ч В.Путин ил тод хэлж байгаа. Гүржийн одоогийн ерөнхийлэгч М.Саакашвили өрнөдийн ТВ үүдээр баахан “ уйлагнаж “ , Оросын ТВ- үүдээр Гүржүүдийн Оссетэд хийсэн “ геноцид “ - ыг сурталдах гэх мэтээр нөгөө үзэл суртлын дайн чинь ёстой жинхэнэ авалцаж байна. Хэдийгээр гүржүүд оросуудыг нутгаасаа хөөгөөд өгөхийг НАТО болон өрнөдийн холбоотнуудаасаа гуйвч цаадуул нь бас л юу юугуй тулахаас зайлсхийж , дипломат дарамт шахалт болон дэлхий даяар татсан мэдээллийн хэрэгслийн хүчирхэг тороороо үзэл суртлын дайн хийж эхэлсэн билээ.
Оросууд Абхаз болон Өмнөд Оссетын статус кво-г хүлээн зөвшөөрөх мэдэгдэл хийснээр хямрал дараагийн шатандаа оров. Хуучин Югославд “одой улс” байгуулж тоглодог өрнөдийнхний арга барилыг ОХУ хуулбарлах оролдлого хийсэн ч, галуу дуурайж хэрээ хөлөө хөлдөөхийн үлгэр болж, Шанхайн тавын гол холбоотон болох Хятадуудаасаа ч дэмжлэг авч дөнгөсөнгүй. Хятадууд хашир улс Шинжаан-Уйгар , Төвд гээд бөөн проблем байхад юу гэж тэгж намба алдахав . ОХУ – ын энэ алхам нь тэднийг ганцаардахад хүргэж, энэ нь өрнөдийнхэнд бөөн олз болж тэд оросод үзүүлэх дипломат болон суртал нэвтрүүлгийн дарамтаа улам чангатгахаар болж байх шиг байна . Сөргөлдөгч 2 талууд дипломат харилцаагаа тасаллаа. Үйл явдлын өрнөлөөс одоогоор ийм ерөнхий зураглал гарч байна . Цаашид асуудал хэрхэн өрнөхийг цаг хугацаа л мэдэх хэрэг байх.

Хямралын цаад учир шалтгаан нь юу вэ ?

Энэ хямрал өнөөдөр гэнэт гараад ирсэн байж таарахгүй нь мэдээж. Үүний цаана мэдээж тус бүс нутгийн эдийн засаг, улс төр цэрэг стратегийн учир шалтгаанууд бий. Хэдийгээр өнгөндөө ОХУ , Гүржийн мөргөлдөөн мэт харагдавч, нэг талаас хүйтэн дайны ялагчид болох АНУ тэргүүтэй өрнөдийн холбоотнууд энэхүү стратегийн чухал газрыг хяналтандаа бүрэн оруулах гэсэн оролдлого , нөгөө талаас ОХУ хуучин ЗХУ – ын үед нөлөөнд нь байсан Кавказ болон Хар тэнгисийг өрнөдийнхэнд бүрэн алдах аюулаас зайлсхийх гэсэн оролдлогын илрэл гэж товчхоноор хэлж болох юм. Ингэхлээр яагаад Кавказын бүс нутаг их гүрнүүдийн сонирхлыг ингэтлээ татаад байгаа юм гэдэг асуулт урган гарч байна. Юуны өмнө Кавказ бол Каспийн тэнгисийг тойрсон нефть, байгалийн хийн ихээхэн нөөцтэй . Анх нефтийн хэрэглээ гарч , энэ түүхий эдийн стратегийн ач холбогдлыг мэдэх болсон үеэс л их гүрнүүдийн дунд ялангуяа тухайн үеийн Английн эзэнт гүрэн, хаант Оросын хооронд өрсөлдөөн эхэлсэн байдаг. 19-р зууны эхэн үед Кавказын нефть тухайн үеийн дэлхийн хэрэглээний тал хувийг нийлүүлж байсан түүх бий. Одоогоор нөөцийн төвшин дэлхийд тийм дээгүүр орохгүй ч эдийн засаг болон стратегийн ач холбогдлоороо “ өнгөө алдаагүй “ байна. Энэ нь нэг талаар дэлхий зах зээл дээр өрнөсөн түүхий эдийн огцом өсөлт Каспийн өртөг ихтэй нефтийг эдийн засгийн үр ашигтай болсон, нөгөө талаар , өрнөдийнхэн дорнод Европд олсон стратегийн давуу байдлаа Кавказаар өргөтгөн ОХУ-ыг “ бүслэж” авахаар санаархаж буйтай холбоотой .

Өрнөдийн “Шеврон” гэхчилэн нөлөө бүхий олон фирмүүд энэ бүс нутагт идэвхтэй ажиллаж байна. Гүржийн хувьд энэ баялгийг зөөх хамгийн тохиромжтой байрлалтай байгаа нь их гүрнүүдийн сонирхлыг татсан хэрэг. Энэ нь ч бас гүржүүдэд зарим горьдлого төрүүлж байгаа. Манайхантай ялгаа юу байхав , ядуусын зовлон төстэй шүү дээ. Манайхан дээхэн үед ОХУ аас Хятад руу нийлүүлэх хий дамжуулах хоолойг нутгаараа явуулчих санаатай байсан ч Хятадууд “ санаалаад” өртөг зардалд хэмнэлттэй ч болиулсан гэдэг. Тэрийг бодвол Гүржүүд хоёр ч нефть, хийн хоолой нутгаараа татуулаад авсан. (ЗУРАГ №1 үзнэ үү ) Тэр нь гүржүүдийн гол хөзөр л дөө. Гүржийн уламжлалт эдийн засгийн салбар вино дарс, цай гэх мэт явуургүй болж нефть хийн хоолойноос л гол төсвөө авах болж байх шиг байна даа гүржүүдийн хувьд. Хүйтэн дайны үед “ коммунизмын халдвар “- аас сэрэмжлэх үүднээс баруун Европд хэрэгжүүлсэн Маршалын төлөвлөгөө гэж алдартай эд бий . Гэхдээ миний хувьд АНУ болон өрнөдийн холбоотнуудад өнөө үед тэгж их мөнгө зарж , дагуул орнуудаа хөл дээр нь босгоод байх шаардлагагүй гэдгээ мэдэж байгаа . Яагаад гэвэл өрнөдийнхний санаархлыг сөрөөд зогсчих хуучны ЗХУ шиг “ аавын хүү “ байхгүйгээс хойш...

Вашингтон болон өрнөдийнхний хувьд ойрын болон холын 2 үндсэн зорилт байгаа боловуу. Ойрын зорилт нь Каспийн тэнгисийн нефтийг зөөх хамгийн дөт зам болох Гүржийг хяналтандаа оруулах, тухайн бүс нутгийн энергийн гол нийлүүлэгч ОХУ-ыг аажмаар шахах , энэ салбарт Ойрхи дорнод шиг өрнөдийн фирмүүдэд ашигтай давуу байдал олгох зэргүүд юм. Холын зорилт нь Евроазид бүрэн ноёрхлоо тогтооход тухайн бүс нутгийн ач холбогдлыг мэдэрсэний үндсэн дээр хийж буй дэс дараатай алхмуудын нэг нь боловуу. Геополитикчид Евроазийг “ Дэлхийн зүрх “ гэж санаандгүй нэрлээгүй биз. Москвагын хувьд энергийн салбар амин чухал ач холбогдолтой учраас Каказад хийж буй Өрнөдийнхний “даварсан үйлдэл” тэвчээрийг нь барж байх шиг . Дорнод Европ болон Балтикт НАТО- гийн пуужингийн системүүд ярайж, Украйнд жүржийн хувьсгал гарсан гээд өрнөдийнхний угсраа мэхнүүдийн дээрээс Гүржийн хямрал нэмэгдсэн нь Орос “ баавгайг” хилэгнүүлэхэд хүргэсэн бололтой . ОХУ болон НАТО – гийн баруун хил үндсэндээ Украйн , урд хэсгээрээ Гүрж гээд шууд залгагдах байдалтай болжээ.
Энэ нь Оросуудад цэрэг стратегийн маш эвгүй нөхцөлд оруулж байгаа бөгөөд үүнийгээ оросууд сайтар ойлгож Кавказд хүчтэй реакци үзүүлж байх шиг байна.Ямартаа ч өнөөгийн уур амьсгал, урьдын их дайнуудын оршил болсон процессуудтай нэн төстэй байгаа нь болгоомжлол төрүүлэх үндэстэй . Ямарч дайны өмнө нэг жижиг улс өөрөө юмуу тэр улсад хэрүүлийн алим тодроод , түүнийг тойрсон их гүрнүүдийн дипломат болон хэвлэлийн хэрүүл гараад, цаашлаад массын ухамсрыг дайнд бэлдэх гэх мэт сценари нь бол ижил байдаг. Дэлхий 1-р дайны цучил нь Сараевод болсон , 2-р дайных Польшид гэх мэт. Хэрвээ энэ хямрал дайн болоход хүрвэл хүн төрөлхтөн цөмийн сүйрэлд хүрэх нь дамжиггүй. Эрх мэдэл, олз ашигийн төлөө улайран хөөцөлдөгч хүчирхэг бүлэглэлүүд байсан цагт, тэдний арилжааны үзэл суртал , улс төр эдийн засгийн тогтоц хүн төрөлхтөнийг ноёрхож байхад жирийн хүмүүс бид амар заяагаа үзэхгүй байхдаа.

Дэлхийн гуравдугаар дайны эхлэл болж болох юм

Энэтхэгт террорын ажиллагаа үйлдсэнтэй холбогдон RU-нэтүүд чухамдаа дэлбэрч: тодруулвал блогчид Энэтхэгийн хойгийн мөргөлдөөний тухай аугаа их зөнч Вангагийн хэлснийг иш татацгааж байна. Тэр ийм явдал 2008 онд болно гээд хэлчихжээ. Чухамхүү энэ хэрэг явдал дэлхийн гуравдугаар дайн эхлэх гарааны цэг болно гэсэн таамаглалыг Ванга дэвшүүлж байна. “АиФ” сонины сурвалжлагч Оросын ГХЯ-ны дипломатын академийн профессор, улс төр судлаач Игорь Панаринд хандан энэ болгоомжлол аль хэр үнэний хувьтай болох тухай лавлаад, тэр дэлхийд болж буй хэрэг явдлын өрнөлтийг хэрхэн үзэж байгаагаа хуваалцжээ.

-Энэтхэгт террорын ажиллагаа чухамдаа аяндаа болчихсон юм. Их шуугиан дэгдсэн ч, террористууд үйлдлээ нарийн зохион байгуулжээ гэж хэлэх аргагүй. Энэтхэгт үйлдсэн террорын ажиллагаа нь Энэтхэг, Пакистаны хоорондын түгшүүртэй байдлыг шатлан өргөжүүлэх зорилготой юм. Энэ нь тодорхой. Гэхдээ энэ моргөлдөөнийг дэгдээсэн бас нэг илүү чухал шалтгаан бий, үүнийг тагнуулын албаныхан дэлхийн олон нийтийн мэдээллийг хэрэгслүүдийн анхаарлаас холдуулах ажиллагаа гэж нэрлэдэг. Энэ тохиолдолд одоо ялангуяа АНУ-д гарсан хурц хямралаас хэвлэлийн анхаарал хөндийрч байгаа хэрэг юм.

-Та өөрийн тайлбарыг нотлон юу дурдаж болохсон бол?
-Беназир Бхуттог амь үрэгдсэний дараа Пакистан эдийн засаг, улс төрийн тогтолцооны хямралд орсон юм. Энэ бол цөмийн зэвсэгтэй мусульман, лалын гүрэн. Өмно нь Ираны лалын зэвсгээс эмээж байсан АНУ Энэтхэгт террор болсны дараа тарж бутрахын ирмэгт ирсэн Пакистан цөмийн зэвсэгтэйд санаа зовохгүй байгаа нь хачирхаатай биш гэж үү.Сүүлийн хоёр гурван жилд мөргөлдөөнт байдал илт багассан юм. Саяны террорын ажиллагааг илэрхий сүрдүүлэх үүднээс үйлдсэн. Бид гардан гүйцэтгэгчдийг ярихгүй, гэхдээ энэ тохиолдолд захиалагчдын тухай яръя. Уг ажиллагааг үйлдсэн байдал бас л хачирхантай: дахиад л 2001 оны есдүгээр сарын 11-ний адил огт байхгүй байгууллага террорыг үйлдсэн гэдгээ хүлээжээ. Энэ нь уг ажиллагааг жинхэнэ зохион байгуулагчид бүс нутгийн гадна байгааг харуулж байна.

-Та есдүгээр сарын 11-ний хэрэг явдалтай харьцууллаа. Энэ нь мөн л дэлхийн олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслүүдийн анхаарлыгхөндийрүүлэх ажиллагаа байсан уу? Юунаас?

-Бен Ладен мэдээлэл-суртал нэвтрүүлгийнхээс өөрөөр ямар ч холбогдолгүй энэ ажиллагааг зохион байгуулагчдын нэг зорилго, байж болох хамгийн аймшигтай төлөвлөгөөний нэг нь миний бодлоор, Орос, АНУ-ын хооронд цөмийн мөргөлдөөн гарах магадлал байсан юм. Ерөнхийлөгч Путин (тэгэхэд Ерөнхийлөгч байсан, өнөөдөр бол Ерөнхий сайд) дэлхийг цөмийн сүйрлээс аварсан гэж би боддог.Тэр үед Орос стратегийн цөмийн хүчний сургуулилт хийж байсныг би дурдах байна. Харин террорын ажиллагааны дараа АНУ-ын бүх цөмийн хүчнийг байлдааны хамгийн их өндөржүүлсэн, ингэхдээ Карибын тэнгисийн хямралын үеийнхээс ч илүү өндөржүүлсэн бэлэн байдачд оруулсан юм. Өөрөө хэлвэл дэлхий бараг тэр чигээрээ цөмийн дайны ирмэгт дэнжигнэж байсан бөгөөд харин Ерөнхийлөгч Буш 4 цагийн турш бен Ладенаас л лав нуугдаагүй байх.Угтаа улс орныг удирдах шижим нэлээд хэдэн цаг алдагдсан юм. Энэ үед Оросын удирдлага, биечилэн Ерөнхийлөгч туйлын өндөр зохион байгуулачттайгаа харуулж, байдалд дээд зэргээр тохирсон арга хэмжээ авсан билээ. Тэгээд манай сургуулилтыг зогсоосон. Путин утсаар Бушийг олж яриад, энэ тухайгаа мэдэгдэж, ингэснээр түгшүүртэй байдаи цаашид шатлан өргөжих аюулыг арилгасан юм. Чухамхүү тэгэхэд Ирак, дараа нь Афгаыистаныг эзэгнэж, Афганистаны нутагт америкийн цэрэг орсны дараа мансууруулах бодис тээвэрлэдэг замын хөдөлгөөн хэд дахин идэвхижсэн өөр нөхцөлд энэ хямралыг шийдвэрлэсэн юм.

-Одоо Пакистаны байдал ямаршуухан байна вэ?

-Пакистан хэрэг дээрээ хямралын ирмэгт байгаа бөгөөд түүний хил орчмын нутгуудад байнга тулаттдаан болж байна. Америкийн нисэх хүчин Пакистаныг, тухайлбал пуштун омгийнхон таран суусан бүсийг олон удаа бөмбөгдөж, тэнд энгийн хүмүүс байнга хэлмэгдэж байсныг дурдах байна.Америкчууд Пакистаны тагнуулын албадыг удирдах их боломжтой байгаа нь мэдээж. Тиймээс түгшүүртэй байдал шатлан өргөжих нь дэлхий нийтийн санхүүгийн хямралаас шалтгаална, АНУ-ын автомашин үйлдвэрлэдэг гурван компани асар их мөнгө өгөхийг гуйж, ингэхгүй бол эдгээр компани сүйрнэ, олон арав, магадгүй олон зуун мянган жирийн америк хүн гудамжинд хаягдах нь мэдээж. Энэ нь АНУ-ын дотоодын асуудлаас анхаарал хөндийрүүлэх сайхан хэрэгсэл юм.

-Одоо АНУ-ын ороод байгаа хямралын тэр үе шатыг та хэрхэн тодорхоилохсон бол?

-АНУ тогтолцооны хямралд орсон нь мэдээж. АНУ-д иргэний дайн гарч магадгүй хэмээн бие биеэсээ огт хамааралгүй Америкийн буурьтай судлаачид (нэг нь Даллас, нөгөө нь Нью-Йоркийнх) миний дараа мэдэгдсэн юм. Хугацааны тухай гэвэл би 2009 оны намар, харин тэд 2012 он гэсэн юм.

-АНУ-д иргэний дайн гарах ямар ямар угтвар нөхцөл бүр одоо байна вэ?

-АНУ-д 20 мянган хүнтэй тусгай зориулалтын хүчин байгуулж байна. АНУ-ын дотоодод армийн хүч хэрэглэхгүй байх тухай бүр XIX зууны хуулийг зөрчин ингэж байгуулж байгаа юм. Өнөөдрийн байдлаар 4700 хүнийг нэгэнт дайчилсан бөгөөд ирэх хагас жилд бас 15 мянгыг авна. Ингэснээр тус орны удирдлага АНУ-ын нутагт олныг хамарсан эмх замбараагүй явдлыг дарахаар бэлтгэж байна.АНУ-д байдал хяналтаас гарч байгааг харуулсан сүүлчийн нэг хачин жигтэй тохиолдол бол Нью-Йоркийн нэг супермаркетад барааны хямдрал болох үеэр тэнд хэвийн гэж хэлэх аргагүй бөөн хүн нэг худалдагчийг дарж алсан явдал юм. Үүнийг дэлхийн телевизийн бүх сувгаар үзүүлсэн билээ. Дөрвөн цагдаа энэ хөөрхий худалдагчийг аврахаар оролдоход тэднийг шатан дээр унаган, дээгүүр нь гишигчин өнгөрсөн байна.Энэ нь олныг хамарсан, тухайн үед бөөн хүмүүсийн түрэмгий зан төрх ямар байгааг харуулсан анхны баримт юм. Ийм баримт бүр ч олон гарах нь тодорхой бөгөөд одоо байгаа үндэсний гвардийн анги салбаруудад хүч нэмэх тусгай зориулалтын дээрх хүчийг АНУ-ын дотоодод байдлыг тогтворжуулах үүднээс байгуулж байна. Тиймээс Энэтхэг улсад эрүүл саруул санаа бодол хангалттай гэдэгт би найдаж байна. Тус орны эрх баригчид болсон террорын ажиллагааны бодит шалтгааныг ойлгож чадна, тиймээс түгшүүртэй байдал шатлан өргөжихгүй.

-Дмитрий Медведев 12 дугаар сарын 4-нд Энэтхэгт айлчилж эхлэх ёстой (уг ярилцдага энэ өдрөөс өмнө нийтлэгдсэн юм). Орос, Энэтхэгийн хамтын ажиллагаа ямар байх бол гэж та таамаглаж байна вэ?

-Ийм айлчлал болох гэж буйд бид маш баяртай байна. Дашрамд тэмдэглэхэд, Латин Америкт Дмитрий Медведедийн айлчилсанд би бас баяртай байгаа. Юуны өмнө Фидель Кастротай уулзсан нь Медведевийн хийсэн бэлгэдлийн шинжтэй маш чухал алхам мөн.Түгшүүртэй байдал шатлан өргөжихийг зогсоох нь чухамхүү манай Ерөнхийлөгчийн үүрэг мөн хэмээн надад санагдаж байна, Энэтхэг манай хоёр эртний андууд. Путин 2001 онд дэлхийг цөмийн дайнаас аварсны адил Медведев дэлхийн дайн болж мэдэх аюултай энэтхэгншкистаны мөргөлдөөнөөс 2008 онд дэлхийг аварна хэмээн найдаж байна.

дэлгэрэнгvйгээр цааш унших...

Хөршийн улс төр ноён хутагтын хойт дүрийг тодрууллаа

“Тодорсон” хувилгаан Өвөрмонголын Алшаа аймгийн Ар човон ламын агуйн хийдэд сууж байна. Ноён хутагт Данзанравжаагийн хойд дүрийг Хятадад тодруулжээ. Хутагт хувилгаадын дүр энд тэнд тодрох нь хэвийн үзэгдэл болохоор гайхмаар мэдээ биш. Гэхдээ аливаа хутагт хувилгааныг тодруулах үйл явц нь улс төрийн нарийн холч бодлогын илрэл болох нь бий тул гайхах юм бас байна.

Гайхахын учраа өгүүлэхийн өмнө түүх сөхье.

Монголчуудын хувьд язгуураас тэнгэр шүтлэгтэй ч буддын шашныг дийлэнх нь дагасаар хэдэн зууныг элээж, энэ шашин үндэсний гэгдтэлээ өөриймшсөн билээ. 1270-аад онд Хубилай хаан Төвдийн Пагва ламыг урьж шарын шашныг дэлгэрүүлэх оролдлого хийсэн ч олигтой дэлгэрсэнгүй. Дараа нь Түмэдийн Алтан хан,Халхын Абтай тайж тэргүүтнүүд 1578 онд Төвдийн Содномжамц хутагтыг урьж, түүнд Далай лам гэдэг цол олгож, шарын шашныг хүчтэй дэлгэрүүлэв. Далай ламын дараагийн дүр нь Монголоос тодорсон ч 28 насандаа төвдүүдэд хорлогдсоноос хойш дахиж монгол хүн тодорсонгүй.

Монголчууд шарын шашны нөлөөнд баттай орж, лам хувраг, сүсэгтний тоо нэмэгдэхийн хэрээр энэ бүгдийг оройлох манлайлагч шаардагдаж эхэлсэн тул Чингэс хааны шууд угсааны Түшээт хан Гомбодоржийн хүү Занабазарыг Монголын бурханы шашны тэргүүнээр өргөмжлөв. 1654 онд Занабазар гэгээнийг 10 нас хүрэхэд нь Жавзундамба хутагт гэдэг цолыг Далай лам өглөө. Yүнээс хойш Монголын бурханы шашны тэргүүн найман удаа албан ёсоор хувилан төрсөн ч эхний хоёроос бусдыг нь дандаа Төвдөөс тодруулжээ. Богдын хоёр дахь дүрийг 34 насанд нь хордуулан алж, үүнээс хойш зөвхөн Төвдөөс тодруулах зарлигийг Манжийн хаан гаргасан байдаг нь цэвэр улстөрийн бодлого байв.

1924 онд YIII Богдыг нас барахад дараагийн дүрийг нь тодруулах оролдлого 1928 онд гарсан учраас Монгол Улсын Засгийн газар 1929 оны хоёрдугаар сарын 15-нд “Хутагт хувилгаадын хойт дүрийг тодруулахыг зогсоох тухай” шийдвэр гаргаснаар Монголын бурханы шашны тэргүүнийг албан ёсоор тодруулах боломжгүй болсон юм. Энэ шийдвэрийг одоо болтол Монголын Засгийн газар цуцлаагүй байна.

Гэтэл энэ хооронд юу болов?

1990 оны ардчилсан өөрчлөлтийн үр дүнд оюун санааны эрх чөлөөгөө олж авсан монголчууд хаа сайгүй хурал номын газар байгуулж, шүтэх бишрэх нь хэрээс хэтэрлээ. Мухар сүсгийн байдал ийнхүү хэрээс хэтрээд байгаа, олон сүм хийдийн лам нарт бүгдэд нь хүлээн зөвшөөрөгдөх лидер байхгүй байгаа одоогийн нөхцөлд Монголын нэртэй хутагт хувилгаадын хойд дүрийг өөрийн нутагт тодруулах нь улс төрийн хувьд Хятадад туйлын ашигтай. Эдийн засгийн хараат байдалд орох боломж дээр сүсэг бишрэл, оюун санааны хараат болох нөхцлийг нь нэмчихвэл Монгол Улс тусгаар нэрээс цаашгүй болно гэдгийг сайтар тооцсон холч бодлогын илрэл нь Говийн ноён хутагтын хойд дүрийг Хятадад тодруулснаар илрэв гэлтэй. Урьд нь чимээгүй байж байгаад одоо гэнэтхэн ингэхийн учрыг Монголд сүүлийн үед Буддын шашныг төрийн шашин болгох тухай ихээхэн ярьж буйтай холбон ойлгож ч болох юм.

Ингэхэд Говийн ноён хутагт гэж хэн бэ. Ноён хутагт 1803 онд одоогийн Дорноговь аймгийн Хөвсгөл сумын нутаг Дулаан хар уулын баруунтайх шанданд ядуу зүдүү амьдралтай Дулдуйтын ганц хүү болон мэндэлсэн гэдэг. Ээж нь төрөхийн гэмээр нас барж, аав нь хүүгээ хөтлөн амьтан ах дүүсээс гуйлга гуйн өсгөжээ.
Равжаа хутагт хар багаасаа цовоо сэргэлэн нэгэн байсан нь долоохон настайд нь тохиолдсон үйл явдлаас тодорхой байдаг. Аавыгаа даган нэгэн ноёны хуриманд очтол бороо орж, хүүгийн суусан үүд хавиар хуурай атал гэрийн хоймор тал усанд автжээ. Найрчид бяцхан хүүгээр тоглоом шоглоом хийтэл

“Yүл нь гараад бороо орохын цагт

Yүд гэмээнэ хоймор юуны ялгаа вэ

Yйл нь байгаад үхэхийн цагт

Хөгшин гэмээнэ залуу юуны ялгаа байх вэ” гэж часхийтэл хариулан тэднийг дуугүй болгож, “Хурмаст тэнгэр” гэдэг алдарт дуугаа зохион дуулсан байдаг.

Ноён хутагт говийн нутгуудад сүм хийд олноор нь барьж байгуулсан төдийгүй нутгийн уул усыг шинжин судалж, далд баялгийг нь тодорхойлж, ирээдүйн хөгжлийн дүр зургийг дүрслэн үлдээсэн нь энэ цагт олон баримтаар яв цав батлагдаж түүний агуу зөнч гэдгийг хөдөлбөргүй нотолж байгаа билээ. Тэрээр халуун эх оронч, бүсгүй хүний гоо үзэсгэлэн, төгс нандин чанарыг алдаршуулагч, урлагийн суут зүтгэлтэн байсан нь бүтээл туурвил, сургаал номлолоос нь харагддаг.

“Yлэмжийн чанар”, “Бардан сэргэлэн бор”, “Түвшин сайхан” зэрэг ная гаруй гүр дуулал, “Цагийн жамыг тодруулагч цаасан шувууны үлгэр”, “Ичиг ичиг”, “Ертөнц авхайн жам” зэрэг түмнээ алдаршсан шүлэг олныг туурвисан, “Саран хөхөөний намтар” жүжгийг найруулан тавьсан зэргээс Равжаа хутагт ширгэшгүй авьяастай, дундаршгүй эрдэмтэй, Монгол сэхээтний том төлөөлөл болох нь тодордог.

Эрдэм чадалтай, агуу нэгэн хутагтын маань хойд дүр өдгөө Хятадад хачирхалтайгаар тодроод байна. Уг нь хутагт хувилгаан тодруулах ёс туйлын тодорхой байжээ. Далай лам, Ванчин богд, Монголын Богд гурав зэрэг зиндаа, эрэмбэ дэвийн хувьд адил учраас хэн нэгийгээ их бага гэж алагчилдаггүй, өөр өөрийн нутагт харьяа шавь нараа захиран, хутагт хувилгаадаа тодруулан батламжилдаг байсан гэдэг. Гэтэл одоо ХКН-ын шийдвэрээр монгол хутагтын хойд дүр тодордог болох нь ээ.

“Хожмын өдөр Далай лам, Банчин эрдэнэ, Богд Жавзундамба гурвыг Лхаст нэгэн дор суулгачихаад манай улс Бурхны шашны жинхэнэ төв нь боллоо гэж зарлах эгзэг таарч мэднэ гэсэн сэм горьдлого хятадуудын сэтгэлд сүүмэлзэж л байгаа” хэмээн бичиж байсан минь батлагдаад эхлэв үү дээ?

Далай ламыг Хятадын эрх баригчдын зөвшөөрөлтэйгөөр тодруулна

Түвдүүд Буддын шашны тэргүүн буюу Далай ламын дараагийн дүрийг БНХАУ-ын эрх баригчдын зөвшөөрөлтэйгөөр тодруулна гэсэн шинэ журам Хятадад хүчин төгөлдөр боллоо.
Шинэ журамд зааснаар Далай ламыг тодруулахад гадаадын байгууллага болон хүн оролцох явдлыг Хятадын эрх баригчид зөвшөөрөхгүй хэмээн онцлон дурдсан байна.

АНУ-ын Олон улсын шашин шүтлэгийн эрх чөлөөний асуудал хариуцсан Засгийн газрын комиссын төлөөлөгч үүнтэй холбогдуулан мэдэгдэл хийжээ. Энэ нь өөрийнхөө шашны тэргүүнийг тодруулах эрх чөлөөг бүдүүлгээр зөрчиж байгаа хэрэг хэмээн Америкийн тал үзэж байна.
1995 онд XIҮ Далай лам зургаан настай хүүг өөрийнхөө хойт дүрээр тодруулсан билээ. Гэвч гурав хоногийн дараа бяцхан хүү эцэг эхийнхээ хамт алга болсон бөгөөд одоо болтол сураггүй байгаа. Түүнээс хойш удалгүй Бээжин дэх Хятадын эрх баригчид өөр нэгэн хүүг Буддын шашны тэргүүний хойт дүрээр тодруулсан билээ.

Далай лам залгамжлагчаа өөрөө тодруулна

Түвдийн оюун санааны лидер, XIҮ Далай лам Данзанжамц олон зуун дамжиж ирсэн уламжлалыг эвдэж, залгамжлагчаа өөрөө тодруулна хэмээн мэдэгдэв. Уламжлал ёсоор Далай лам нас барсны дараа Түвдийн буддизмийн дээд лам нар зүүд, зөн совин, шинж тэмдгээр залуу хөвгүүнийг Далай ламын залгамжлагчаар тодруулдаг аж.
Түвдийн шашин, оюун санааны лидерийг энэ уламжлалаар тодруулах үйл явцад Хятад улс нөлөөлж, саад хийж болзошгүй хэмээн Далай лам болгоомжилж байгаа юм. Тэрээр залгамжлагчаа өөрөө тодруулж, зарлана, эсвэл өндөр тушаалын буддист лам нар тодруулна хэмээн үзэж буйгаа ярилаа.

“Хэрвээ Түвдийн ард түмэн Далай ламын системийг хадгалан үлдэхийг хүсвэл, намайг амьд байхад дараагийн Далай ламыг сонгох нэг боломж байгаа юм” хэмээн дээрхийн гэгээнтэн Японд айлчлах үеэрээ “Sankei Shimbun” сонинд ярьжээ. Эдүгээ 72 настай Далай лам нас барсны дараа яах вэ гэж түвдүүд ихэд санаа зовдог.
Залгамжлагчийг тодруулах үйл явцыг Бээжин хяналтдаа авах вий гэж тэд болгоомжилдог юм. “Намайг өөд болсны дараа Хятад улс миний залгамжлагчийг тодруулбал Түвдийн ард түмэн тэр Далай ламыг хүлээн зөвшөөрөхгүй, түүнийг Түвдийн төлөө цохилох зүрх, сэтгэлтэй гэж үзэхгүй” хэмээн Данзанжамц онцоллоо.

Бээжин 1950 онд Түвдийг эзэлснээс хойш Түвдийг бүрэн эрхшээлдээ оруулж, манай улсын салшгүй хэсэг хэмээн зарласан юм. Гэвч түвдүүд 1959 онд эх орноосоо зугтан Энэтхэгт очсон XIҮ Далай ламд үнэнч хэвээр үлдсэн билээ. Хятад улс түүнийг салан тусгаарлагч хэмээн үзэж, Далай ламыг улс төрд оролцохыг эсэргүүцсээр ирсэн юм. Далай лам зургаан настай хөвгүүнийг Түвдийн буддизмийн хоёр дахь том лам Панчин ламаар тодруулан зарлахад Бээжингийн эрх баригчид тэр хүүг баривчилж, оронд нь өөр ламхайг Панчин ламаар тодруулсан билээ.

Далай ламын тодруулсан жинхэнэ Панчин лам эдүгээ хаана, ямар байдалтай байгаа нь тодорхойгүй. Дээрхийн гэгээнтэн гадаадад айлчлах бүрт Хятад улс “Салан тусгаарлах үзэлтнийг хүлээн авлаа” хэмээн ихэд унтууцдаг. Тэд Далай ламыг Түвдийн асуудлаар улс төр хийхээ боль, шашны үйл хэргээсээ бүү хэтэр хэмээн хэлдэг. Гэвч Далай лам Түвдийн хосгүй соёл, уламжлалыг хадгалан үлдэхийн төлөө тэмцдэг билээ. Тэрээр дэлхийн суу билэгтнүүдийн нэг, Нобелийн энх тайвны шагналтан юм.

дэлгэрэнгvйгээр цааш унших...

Дэлхийн түүхийг тодорхойлсон 100 ном

Энэ жагсаалтыг 2002 онд Мириам Рафтеригийн бичсэн Дэлхийн түүхийг тодорхойлсон 100 ном бүтээлээс авсан болно.Номуудыг үр нөлөөгөөр нь эрэмбэлээгүй бөгөөд тэгэх ч боломжгүй бизээ. Харин анх хэвлэгдсэн он дарааллаар нь жагсаасан байна. Жагсаалтанд бичигдсэн шинжлэх ухаан, уран зохиол, философи, шашны сэдэвт олон номууд үнэхээр дэлхийн түүхийг тодорхойлж чадсан уу гэдгийг та бүхэн оюун ухаандаа тунгаана бизээ.

Epic of Gilgamesh (C. 2700-1500 B.C.)
The Egyptian Book of the Dead (C. 2400-1420 B.C.)
Iliad (C. 800 B.C.)
Aesop's Fables (C. 600-560 B.C.)
Hippocratic Corpus (C. 5th Century B.C.)
The History of Herodotus (C. 440 B.C.)
The Analects of Confucius (429 B.C.)
Republic (C. 378 B.C.)
Nicomachean Ethics (C. 330 B.C.)
On the Republic (51 B.C.)
Koran (C. A.D. 652)
The Tale of Genji (C. 1010)
The Travels of Marco Polo (C. 1300)
The Divine Comedy (C. 1320)
Gutenberg Bible (1455)
The Prince (1513)
Utopia (1516)
Ninety-Five Theses (1517)
The Fabric of the Human Body (1543)
On the Revolutions of the Celestial Spheres (1543)
Romeo and Juliet (1594)
Don Quixote De La Mancha (1605)
Treatise on Painting (1651)
The Pilgrim's Progress (1678; 1684)
Mathematical Principles of Natural Philosophy (1689)
Two Treatises of Government (1690)
Robinson Crusoe (1719)
Poor Richard's Almanack (1732-1757)
The Social Contract (1762)
Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations (1776)
Common Sense (1776)
The Federalist Papers (1787-1788)
A Vindication of the Rights of Woman (1792)
Cartagena Manifesto (1812)
Pride and Prejudice (1813)
The Last of the Mohicans (1826)
Nature (1836)
A Christmas Carol (1843)
Tales (1845)
Narrative of the Life of Frederick Douglass (1845)
Wuthering Heights (1847)
Civil Disobedience (1849)
David Copperfield (1849-1850)
The Scarlet Letter (1850)
Uncle Tom's Cabin (1851-1852)
Moby Dick (1851)
On the Origin of Species (1859)
Alice's Adventures in Wonderland (1865)
Das Kapital (1867)
Little Women (1868)
Twenty Thousand Leagues Under the Sea (1870)
The Brothers Karamazov (1879-1880)
Treasure Island (1883)
The Adventures of Huckleberry Finn (1884)
War and Peace (1886)
A Study in Scarlet (1887)
The Jewish State (1896)
The War of the Worlds (1898)
The Interpretation of Dreams (1900)
Up From Slavery (1901)
The Story of my Life (1902)
The Call of the Wild (1903)
The Jungle (1906)
Riders of the Purple Sage (1912)
O Pioneers! (1913)
Sons and Lovers (1913)
Relativity: The Special and General Theory (1916)
Siddhartha (1922)
Ulysses (1922)
The Great Gatsby (1925)
Mein Kampf (1925; 1927)
The Sun also Rises (1926)
The Oxford English Dictionary (1928)
All Quiet on the Western Front (1929)
The Sound and the Fury (1929)
The Maltese Falcon (1930)
The Good Earth (1931)
Brave New World (1932)
Story of Civilization (1935-1975)
Gone with the Wind (1936)
The Grapes of Wrath (1939)
Native Son (1940)
The Common Sense Book of Baby and Child Care (1946)
Anne Frank: The Diary of a Young Girl (1947)
Cry, The Beloved Country (1948)
The Second World War (1948-1954)
The Catcher in the Rye (1951)
Lord of the Flies (1954)
To Kill a Mockingbird (1960)
Catch-22 (1961)
Silent Spring (1962)
The Feminine Mystique (1963)
Understanding Media: The Extensions of Man (1964)
Unsafe at any Speed (1965)
Quotations of Chairman Mao (1966)
One Hundred Years of Solitude (1967)
Bury my Heart at Wounded Knee (1971)
The Gulag Archipelago (1973-1975)
Beloved (1987)
A Brief History of Time, Updated and Expanded (1998)

дэлгэрэнгvйгээр цааш унших...

Greatest Painting of the All Time

Сэргэн мандалтын хүн нэрээрээ алдаршсан суут зураач Микеланжелогийн олон жилийн хөдөлмөрийн үр дүнд бүтсэн нэгэн урлагийн бүтээлийг саяхан дэлхийн шилдгийн шилдэг уран зургаар нэрлэсэн байна.

Энэ бол Систины сүмийн таазнаа урлагдсан “Last Judgement” зураг юм. Микеланжело ди Лодовик Буонаротти Симони хэмээх уртаас урт нэртэй агуу зураачийн бүтээлийг Олон улсын уран зургийн хүрээлэнгээс ийнхүү дэлхийн шилдгээр нэрлэжээ.

Түүнтэй зөвхөн Леонардо да Винчи л энэ зэрэгцэнэ гэж уран зургийн судлаачид, ер нь хэн бүхэн баттай итгэдэг билээ.

Түүний Last Judgement зураг нь Давидын барималтай нь нэгэн адил агуу бүтээл хэмээн үнэлэгджээ. Ватикан улсын Систины сүмийн адар дээр 1535-1541 оныг хүртэл бүтэн зургаан жил зурж байж дуусгасан энэ зурганд Исүс Христын дахин амилсан домгийг дүрслэн үзүүлсэн.

Олон улсын уран зургийн хүрээлэнгээс тодруулсан 100 шилдэг уран зургийн жагсаалтын эхний аравт л гэхэд Леонардо да Винчийн “Жоконда” орж чадаагүй байх юм. Харин “Сүүлчийн оройн хоол” зураг нь 8-р байрт оржээ.

дэлгэрэнгvйгээр цааш унших...

ДЭЛХИЙ БОЛ ХАВТГАЙ

Пулитцерийн гурван удаагийн шагналт сэтгүүлч Т.Фридманы бичсэн “Дэлхий бол хавтгай” хэмээх энэ ном 2005 оны 4-р сард анх хэвлэгдэн гарснаасаа хойш өнөөдрийг хүртэл олон сая хувиар борлогдож, бүхий л томоохон номын дэлгүүр, сүлжээнүүдийн бестселлер номоор шалгарсаар байна. Энэхүү номыг бид хураангуйлан цувралаар хүргэхээр бэлтгэлээ. Энэ удаад бид “Дэлхийг хавтгай болгож буй 10 хүчин зүйлс” бүлгийг толилуулж байна.

Намайг унтаж байх хооронд…

Глобальчлалыг гурван үе шатанд авч үзэж болох. 1492 онд эхэлсэн Колумбийн аялалаас эхлээд 1800-аад оныг хүртэл үргэлжилсэн худалдаа, наймааны үеийг глобальчлалын 1.0 үе гэж нэрлэж болно. Энэ үе бол булчин шөрмөс, морины хүч, уур болон салхины хүчээр тодорхойлогдож байсан үе. Дараагийн 2.0 үе нь 1800-2000 хүртэлх, Дэлхийн I, II дайн хийгээд Их Уналтын үеээр тодорхойлогдоно. Энэ бүхэн нь дэлхий хичнээн жижигхэн болохыг харуулж, дэлхийг улам жижигхэн болгож хумьсан гэхэд болно. Харин 3.0 үе эхэлснээр дэлхий илүү жижигхэн болохын зэрэгцээ тоглолтын талбай хавтгай болсон. Нэгдүгээр үед дэлхийн улс орнууд, хоёрдугаар үед компаниуд глобальчлагдсан бол гуравдугаар үед хувь хүмүүс глобальчлагдах болсон. Өмнөх үеүүдээсээ ялгаатай нь, 3-р үе бол хувь хүнд маш их хүч, нөлөө, бололцоог компьютер, шилэн кабель, дижитал технологоор дамжуулан нээж өгсөн явдал юм.Би яагаад, хэзээнээс ийм дүгнэлтэнд хүрэв ээ?Бурхны авралаар америкийн сэтгүүлчийн ажлыг энэтхэгт байгаа хэн нэгнээр орлуулах боломжгүй. Учир нь миний бичдэг буланг Хойд Солонгост байгаа хэн нэгнээр хийлгээд эхэлбэл уншигчид хүлээн авахгүй учраас гэж би боддог байлаа…Дэлхий даяар тархсан Ройтерсийн 2300 гаруй сэтгүүлч, 197 төлөөлөгчийн газрууд нь хөрөнгө оруулалтын банкууд, хөрөнгийн биржүүд, сонин, телевиз, радиогийнхонд зориулан өдөр шөнөгүй ажилладаг билээ. Гэвч интернет хөгжсөнөөр Ройтерсийн захирал Том Глошер аутсорсингийн талаар маш сайн экспертийн хувьд яаж зардлаа бууруулах, үр ашгаа нэмэгдүүлэх талаар боджээ. Тэрээр нэгэн шинэ гарц олсон байна.Ямар ч сэтгүүлч-тоймч, сэтгүүлч-шинжээчид өгүүлэл, нийтлэл бичихэд их хэмжээний баримт, тоо, жишээ шаардлагатай болдог. Үүнийг хайх, цуглуулах нь мэдээж цаг хугацаа, хөдөлмөр хэрэгтэй. Том Глошер энэ дамжлагыг мэдэхийн хувьд, жинхэнэ эх сурвалжууд дээр буюу орон оронд суугаа сэтгүүлчдийг хөлслөн авч, Энэтхэгт буй энэтхэг сэтгүүлч улсынхаа, Хятадад буй хятад сэтгүүлч Хятадынхаа… гэх мэт болж буй эдийн засаг, бизнесийн чухал үйл явдлууд, тоо, баримтуудыг мэдээний хамгийн энгийн хэлбэрээр бичиж шуурхай, цаг алдалгүй интернэтээр явуулаад, түүнийхээ төлөө цалинжих системийг бий болгосон юм. Ингээд Том Глошер улс орнуудад суух, ажиллах төлөөлөгчийг өндөр үнээр цалинжуулах биш, илүү хямд зардлаар мэдээлэл авах боломжийг бүрдүүлсэн байна…

Дэлхийг хавтгай болгогч 10 хүчин зүйлс

Нэг. 11/9/89 БҮТЭЭМЖИЙН ХӨГЖЛИЙН ШИНЭ ҮЕ: ХАНА НУРЖ, ЦОНХ ОНГОЙХ ЦАГААР

1989 оны 11-р сарын 9-ний өдөр Берлины хана нурснаар хоёр Герман нэгдэж, олон зуун хүмүүсийг чөдөрлөж байсан хориг саад үгүй болсон төдийгүй дэлхийн улс орнуудын хүчний тэнцвэр хангагдаж, төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засгаас зах зээлийн буюу эрэлт, нийлүүлэлт дээр суурилсан эдийн засгийг бий болгох үйл явц эхэлсэн юм.Нобелийн шагналт эдийн засагч, Харвардын их сургуульд багш Амартья Сен энэ талаар “Берлины хана бол германчуудыг зааглаж байсан бэлэг тэмдэг байгаад зогсохгүй дэлхийн ирээдүйг бүхэлд нь харах бидний харааг хязгаарлаж байсан… Харин энэ хана нурснаас хойш бид дэлхийг нэгэн бүхэл зүйл гэж харах боломжтой болоод зогсохгүй бид бие биенээсээ суралцах маш их боломжууд нээгдсэн. Үүнийх нь төлөө энэ өдрийг тэмдэглэх хэрэгтэй…” гэж тэмдэглэжээ.Үүнээс гадна 1981 онд анх компьютер гарч, 1985 онд Виндоус /цонхнууд/ үйлдлийн систем зохиогдож, хана нурснаас хойш ердөө зургаахан сарын дараа энгийн хэрэглэгч ашиглах боломжтой Виндоус-3 үйлдлийн систем бүхий компьютерууд худалдаанд гарснаар хувь хүмүүст хязгааргүй их боломжууд нээгдсэн.

Хоёр. 8/9/95 ХАРИЛЦААНЫ ХӨГЖЛИЙН ШИНЭ ҮЕ: ВЕБ ХҮРЭЭЛЭЛ НЭМЭГДЭЖ, NETSCAPE НИЙТЭД ОЙРТОВ

World Wide Web буюу бий болгосон мэдээллээ өөрөө зохион байгуулж, нийтэд дэлгэж, тэр нь интернэтээр дамжин дэлхийн хаанаас ч хайж олох боломжтой болсон энэ системийг анх Британийн шинжлэх ухааны ажилтан Тим Бенерс-Ли зохион бүтээсэн юм. Хүмүүс дэлхийн хаана байгаагаас үл хамааран мэдээллээ богино хугацаанд солилцож, нэгэн ижил мэдээлэл бүгдэд нэгэн зэрэг хүрэх боломжийг энэхү веб хуудсууд та бидэнд олгосон билээ.Бернерсын дараахан Нетскейп хайлттын систем гарснаар дэлхий урьд өмнө хэзээ ч байгаагүйгээр ижилссэн гэхэд болно. Үүнээс хойш интернет буум үүслээ. Ном, сонин, дуу, хөгжим, худалдаа арилжаа, зураг, сурталчилгаа гээд л олон зүйл интернетийн тусламжтайгаар эргэлтийн хурд нь хэд дахин нэмэгдэж, компаниудад дэлхийн тавцанд гарах цоо шинэ боломжуудыг нээсэнд Нетскейпын гавьяа оршино.Зөвхөн худалдаа арилжааг хөхиүлээд зогсохгүй Нетскейпын үр дүнд дэлхий нийтэд нэгэн стандарт мөрдөгдөх эхлэл тавигдсан. Үүний үр дүнд Майкрософт корпораци системүүддээ тохирсон Виндоус 95-ыг гаргаж, Sun бүтээгдэхүүнээ серверүүдтэйгээ нэгэн ижил горимд үйлдвэрлэх болсон. Үүнээс улбаалаад дижитал эрин үе эхэлсэн гэхэд болно.Хүмүүсийн өдөр тутмын хэрэглээ болж, хүмүүс бие биедээ өдөр тутам мэйл илгээж, захиа, зураг, дуу, мэдээллээ хэдэн ч хувиар хувилаж, солилцох бололцоо нээгдсэн. Энэ бүхэн мэдээж хөрөнгө оруулалт, эдийн засаг, санхүү, бизнесийн ертөнцөд томоохон “дахин хуваарилалтыг” хийсэн. Ямар ч жижигхэн компани интернэтээр дамжуулан дэлхийн хаана ч бүтээгдэхүүнээ сурталчилж, мэдээллээ өгөх маягаар өрсөлдөх чадвар нь ямар ч том компанитай гарааны нэгэн ижил түвшинд зэрэгцэн ирсэн юм.Товчхондоо бол, Веб хийгээд Нейтскейп хайлтын систем бол дэлхийг хавтгай болгоход ихээхэн суурь нөхцөл болсон юм.

Гурав. АЖИЛЛАХ ХҮЧНИЙ УРСГАЛ

2004 оны өвөл би нэгэн уулзалт дээр Уолт Дисней кино компанид хөдөлгөөнт кино, хүүхэлдэйн зураг захиалгаар нийлүүлдэг Wild Brain компанийн захирал Scott Hyten-тай таарлаа. Тэнд бид хоёр дэлхий хавтгай болох талаар нэлээд удаан маргав. Тэрээр миний үндэслэл, нотолгоонуудыг сонссоныхоо дараа “…Дэлхий бол хавтгай гэдгийг би мэднэ. Таны туслалцаанд баярлалаа” гэсэн утга бүхий мэйл илгээсэн байв. Дараа нь би түүнтэй дахин холбогдож, тэрээр намайг ажил дээрээ урин, хөдөлгөөнт хүүхэлдэйн зургийн зах зээл хэрхэн ажилладаг талаар ярьж өгсөн юм. Жишээ нь хамгийн сүүлд хийгдэж буй нэгэн хүүхэлдэйн киноны дуу оруулах хэсэг нь Нью-Йорк, Лос-Анжелес хотуудад, дизайн нь Сан Францикод, харин зурагнууд нь Флорида, Лондон, Нью-Йорк, Чикагод гэртээ ажлаа хийдэг чөлөөт зураачид, харин хөдөлгөөн буюу “амь оруулах” хэсэг нь Энэтхэгийн Бангалор хотод 8 дизайнерын удирдлага дор хийгдэж буйг харуулсан юм. Мэдээж энэ бүх ажил интернэтээр, утсаар явагдаж байлаа.Энэ бол ажиллах хүчний урсгал хэрхэн явагдах болсны шинэхэн жишээ юм. Одоо дэлхийн олон сая хүмүүс ажлаа иймэрхүү хэлбэрээр хийх болсон бөгөөд дэлхийн ажиллах хүчнийг хэрэгцээтэй газар нь хамгийн үр ашигтайгаар, хамгийн богино хугацаанд ашиглах боломж нэгэнт бүрджээ.Шанхайд ажилладаг нэгэн бизнесмен байна. Нэр нь Лу. Тэрээр 30 ажилтантай бөгөөд salesforce.com-ын мэдээллийн баазыг ашиглан Хятадад бизнесээ явуулж буй Sony, Hyatt, Estee Lauder зэрэг дэлхийн том компаниудын бүтээгдэхүүнийг веб, мэйлээр сурталчилах ажлыг нь хариуцaн хийдэг байна. Энэ жижигхэн бизнесмен л гэхэд жилд 1 сая долларын ашигтай ажилладаг. Жижигхэн компани том том “акул”-уудтай өрсөлдөх боломж бүрдсэн нь үүнээс харагдаж байна.

Дөрөв. UPLOADING

Террорист Аль-Каеда бүлэглэл BBC-г хүлээхгүйгээр тайлан, мэдэгдэл, байр суурь, мэдээллээ дэлхий нийтэд илүү хурдан цацах болж. Хүмүүс ч гэсэн өөрийн байр суурь, үзэл бодол, мэдлэг, мэдээллээ ямар ч байгууллага, мэдээллийн хэрэгсэл, эсвэл мэргэжлийн програмистын тусламжгүйгээр, интернетийг ашиглан бусадтай хуваалцах боллоо. Ийнхүү мэдээллээ интернетэд өөрөө байршуулж, шинэчилж, сэргээж, нэмэхийг uploading гэж ойлгож болох. Үүний тусламжтайгаар хүмүүс зөвхөн хэрэглэгчид байгаад зогсохгүй, бүтээгчид, үйлдвэрлэгчид болж хувирч байгаа юм. Upload хийх олон хэлбэрүүд байдаг ч хамгийн түгээмэл болох олон нийт хөгжүүлж боломжтой програм хангамж, Wikipedia, blogging/podcasting гэсэн хэлбэрүүдийг авья.Олон нийт хөгжүүлэх боломжтой програм хангамж: Үүнийг нээлттэй програм хангамж гэж ойлгож болно. Мэргэжлийнхний зохион бүтээж, интернетэд үнэгүй тавьсан энэхүү програм хангамжийг хэн дуртай нь татаж аваад, өөрийнхөө хүсэл, зорилго, хэрэгцээнд нийцүүлэн бага зэрэг өөрчлөөд ашиглах боломжийг энэхүү нээлттэй програм хангамжууд олгож байгаа юм. Үүний ачаар Майкрософтын өрсөлдөгчид нэмэгдэж, програм хангамжийн үнэ “навс” буусан билээ. Энгийн нэгэн програмист, инженерүүд Linux, Mozilla, Fireof, Apache гээд л олон олон програмуудыг зохион интернетэд үнэгүй тавих болсон нь энэ салбарт томоохон эргэлтийг авчирсан юм. Одоо ч энэ үйл явц үргэлжилж байна.

Wikipedia: Хүмүүсийн хамтран зохион бүтээсэн, байнга шинэчилж, баяжуулж байх боломжтой нэвтэрхий толь гэж нэрлэж болно. Тухайн вебд дурын хэрэглэгч Edit this page гэсэн товчлуурыг дараад л мэдээлэл нэмэх боломжтой гэсэн үг. 2001 оны 1-р сард үйл ажиллагаагаа эхэлсэн энэхүү төсөл эхний жилдээ л тун амжилттай болж 20.000 гаруй нийтлэл, өгүүлэл, судалгааны ажил, орчуулгын материалууд веб хуудсанд орсон бол 2005 оны эцэст 2,5 тэрбум хуудас гаруй мэдээллийг багтаасан веб хуудас болтлоо өргөжжээ. Үүнээс улбаалаад Encarta, Britannica гэх мэт дэлхийн олон мянган иргэдийн өөрсдөө хамтран “бичсэн” нэвтэрхий толь, толь бичгүүд бий болсон билээ.

Blogging: 2005 оны 7-р сарын 7-нд Лондон хотод болсон дэлбэрэлтийн дараа YaleGlobal вебсайтын сэтгүүлч Mark Glaser тус дэлбэрэлтийг харсан, сонссон хүмүүсээс дэлбэрэлттэй холбоотой зураг байвал илгээхийг хүссэн зарлалыг вебдээ тавьжээ. Ердөө 24 цагийн дотор болсон явдлын талаар бичсэн 20 мянга гаруй нийтлэл, тэмдэглэл, 1000 гаруй фото, 20 орчим видео бичлэг хүлээн авч. Тэрээр энэ тухай ”Энэ бол сэтгүүл зүйн ямар ч боловсролгүй энгийн уншигчид ч мэдээллийг бий болгох, улмаар иргэний сэтгүүл зүйг хөгжүүлж буй хэлбэр юм. BBC, Guardian, MSNBC.com зэрэг том мэдээллийн хэрэгслүүд үүний ачаар уншигчдынхаа “дунд” байж чаддаг” хэмээн тэмдэглэжээ.Үйл явдал дунд идэвхтэй оролцоно гэдэг бол байгаа булчингаа сайн ашиглахтай агаар нэг. Хүн бүр ямар ч үйл явдалд оролцох боломж одоо нэгэнт нээгдсэн учир uploading хэмээх энэ үйл явц улам илүү хөгжиж, өргөжинө үү гэхээс хэзээ ч буурахгүй. Ямар ч хүнд сурталтай, олон шат дамжлагатай байгууллага үүнийг хэрэгжүүлбэл үр дүнг нь шууд мэдэрнэ гэдэгт эргэлзэхгүй байна.

Тав. OUTSOURCING

Simon&Schuster номын хэвлэн нийтлэлийн компани төрөл бүрийн номны текстийг, ялангуяа ажиллагаа их шаардах, байнга шинэчилж байх шаардлагатай толь бичиг зэргийг компьютерт шивж оруулах ажлыг сард 1000 ам.доллараар америк хүнээр хийлгэхийн оронд энэтхэг ажилтанд сард 50 ам.доллар өгөөд хийлгэдэг байна. Эцсийн үр дүн нь яг ижил.1994 онд Америк-Энэтхэгийн эмч нарын хамтарсан HealthScribe India компани америкт байгаа эмч нарт зориулан өвчтөний тэмдэглэлийг бичих аутсорсинг компанийг Бангалор хотод байгуулжээ. Эмч нар өвчтөний тэмдэглэлээ дууны карт ашиглан дуут бичлэг болгон бичих бөгөөд тэдний дууг энэтхэг ажилтан сонсоод, компьютерт мэдээллийн бааз болгон оруулдаг. Хоёр орны цагийн зөрүү нь 12 цаг учир америк эмч нар ажлаа дуусч, гэртээ унтах хооронд энэтхэгийн оюутан, эсвэл хэн нэгэн ажилтан гэртээ суугаад энэ ажлыг гүйцээнэ…

Зургаа. OFFSHORING

2001 оны 12-р сарын 11-нд Хятад улс ДХБ-д гишүүнээр элссэний дараа Америкт боловсрол эзэмшсэн хятад менежерӨглөө бүр Африкт бөхөн гөрөөс нойрноосоо сэрнэ.Тэрээр хамгийн хурдан арслангаас ч хурдан гүйхгүй бол араатны хоол болно гэдгээ мэднэ.Өглөө бүр арслан нойрноосоо сэрнэ.Тэрээр хамгийн удаан гөрөөсийг барихгүй бол өлбөрч үхнэ гэдгээ мэднэ.Та арслан байна уу, гөрөөс байна уу, хамаа алга.Өглөө болж, наран мандахад та гүйж эхлэх нь л чухал.гэсэн алдарт зүйр үгийг гаргажээ.Аутсорсинг бол та ажлынхаа аль нэг хэсгийг илүү хямд зардлаар, илүү богино хугацаанд, илүү сайн гүйцэтгэж чадах өөр хэн нэгнээр хийлгээд, түүнийгээ бүхэл үйл ажиллагаандаа нэгтгэхийг хэлнэ. Харин оффшоринг гэдэг нь та Охайо мужид байрладаг үйлдвэрээ Хятадруу нүүлгэж, эцсийн бүтээгдэхүүнээ эргүүлэн Америктаа импортлон авахыг хэлнэ. Яг ижил бүтээгдэхүүнийг ижил технологи, ижил түүхий эдээр үйлдвэрлэх боловч хөдөлмөрийн хямд зардал, хямд эрчим хүч, хямд татварын нөхцлийг ашиглана гэсэн үг.

ДХБ-д нэгдсэний дараахан Хятадад ийм үйлдвэрүүд олон мянгаараа байгуулагдсан. Учир нь тэд ДХБ-ын мөрддөг бүхий л дүрэм, журам, стандартыг мөрдөж эхэлсэн учир гадаадын хөрөнгө оруулагч нар айх аюулгүй болсон юм. Fortune сэтгүүлийн 2004 оны 10-р сарын дугаарт дурдагдсанаар “90-ээд оны дунд үеээс хойш Хятадаас оруулж ирсэн импорт нь америкийн хэрэглэгчдийн халаасан дахь мөнгийг 600 тэрбум ам.доллараар хэмнэсэн” гэсэн тооцоог гаргажээ.2003 оны 9-р сарын 25-нд Даймлер Крайслерынхан нэгэн онцгой өдрийг тэмдэглэсэн юм. Энэ бол Мерседес Бенц суудлын тэргийг анх удаа Германд биш, гадаадад (Алабама мужид) үйлдвэрлэх шийдвэр гаргасны 10 жилийн ойн өдөр байв. Тэд зөвхөн зардал хэмнээд зогсохгүй, дэлхийн зах зээлд илүү ойртож, бас шинэ сэтгэхүйтэй, шинэ ажилтнуудтай хамтран ажиллаж эхэлснээ тэмдэглэсэн юм.Оффшоринг бол үнэхээр дэлхийг хавтгай болгоход өндөр үүрэг гүйцэтгэж байгаа. Америкт өндөр ур чадвартай машинистыг ажиллуулахад сард 3000 гаруй доллар төлдөг бол хятадад ердөө 150 орчим байх жишээтэй. Үүний үр дүнд Америк ч, Европ ч, Хятад ч хожиж байгаа нь гайхамшигтай.

Долоо. СҮЛЖЭЭНИЙ НИЙЛҮҮЛЭЛТ

Үнэнийг хэлэхэд би Уол Март сүлжээний дэлгүүрийг хэзээ ч тийм ач холбогдол өгч харж байсангүй. Байшингийн маань нөгөө захад байрладаг жижиг цагаан дэлгүүр долоо хоногийн долоон өдөр, 24 цагаар ажилладаг ч хамгийн хямд үнийг санал болгож чадна. Энэхүү энгийн нэгэн сүлжээний дэлгүүрийн ард бүхэл бүтэн систем явагдаж байдаг аж. Хүргэлт, ялгалт хийх, баглаж боох, түгээх, худалдан авах, үйлдвэрлэх, дахин захиалга авах, ялгах, баглаж боох… гээд л.Энгийн жишээ гэвэл, алдарт Hewlett-Packard зул сарын баярын өдрүүдэд нэг дэлгүүр өдөрт нэг компьютер зарна гэж тооцоход 400 мянган салбар сүлжээгээр 400 мянган компьютерийг нэг өдөрт борлуулж байгаа гээд боддоо.Энэ цаг үед ухаантай, түргэн ажиллаж чаддаг, сайн сүлжээний дэлгүүртэй байх нь өрсөлдөөнд ялах бас нэгэн давуу тал болж байна.

Үндсэндээ Уол-Мартын гурван гол давуу тал бол: 1-рт тэд үйлдвэрлэгчидтэй шууд харьцдаг учир байж болох хамгийн бага өртгөөр бүтээгдэхүүнийг татаж чаддаг, 2-рт тэд дэлхийн хаана ч өөрийн салбар, төвүүдээ нээсэн учир байж болох хамгийн доод зардлаар түгээж, зарж чаддаг, 3-рт тэд мэдээллийн системээ байнга сайжруулж, хөгжүүлж байдаг учир худалдан авагчдынхаа хайж буй зүйлийг цаг тухайд нь лангуун дээрээ байлгаж чаддагт оршдог гэдэг. Маш ухаантай бодож олсон сүлжээнийхээ ачаар тэд дүүрэн ачаатай гарсан ачааны тэрэг замдаа буй бүхий л төвүүдээр дайрч бараагаа түгээгээд, буцахдаа мөн л ажлаа хийсээр ирдэг. Өдрөөс өдөрт нэвтрүүлж буй мэдээллийн технологийн ачаар төв оффис нь сүлжээний дэлгүүр бүрийнхээ бараа бүрийг бар кодтой болгож, ямар бүтээгдэхүүний хугацаа дуусах дөхөж байгаа, ямрынх нь хадгалалтын горим зөрчигдсөн, ямар нь хагарч цуурсан, ямар нь гэмтсэн зэргийг бүрэн хянах боломжтой болсон байна.

Найм. In-Sourcing

Хүрэн богино өмдтэй залуус яг юу хийдэг вэ?UPS хэмээх илгээмжийн үйлчилгээ үзүүлэгч компанийг бид сайн мэднэ. Гэвч үнэндээ богино хүрэн өмдөөр ижилссэн энэ залуучууд зөвхөн илгээмж хүргэхээс гадна маш олон төрлийн ажлыг амжуулдаг аж. Би Атланта дахь UPS-ийн төв дээр очиж үзсэнийхээ дараа Луизвиллийн олон улсын онгоцны буудлаар аялж, UPS хэрхэн шөнийн нислэгтээ бэлтгэж, дэлхийн өнцөг булан бүрээс ирсэн том, жижиг илгээмжүүдийг ангилж, ялгаж, буцаан онгоцонд ачиж байгааг нүдээр харсан юм (UPS нь өөрийн гэсэн 270 онгоцтой аж).Үүнийг төсөөлөөд үз дээ: Та Тошиба фирмийн компьютер худалдан авсан боловч баталгаат засварынхаа хугацаанд тэр гэмтжээ гэж төсөөлье. Та энэ талаар Тошибад мэдэгдэхэд, тэд танд UPS илгээмжээр буцаан илгээчих, бид засаад танд эргүүлэн илгээе гэж зөвлөнө. Харин нэг зүйлийг тэд танд хэлэхгүй. Таны компьютер UPS-Toshiba-UPS-Танд гэсэн үе шатаар явна гэж бодож байна уу? Үгүй. UPS өөрийн төв дээрээ таны компьютерийг засаад л танд эргүүлээд явуулчихна. Энэ засварын төвд нь Тошибагийн итгэмжит буюу сургалтанд нь сууж сертификатыг нь өвөртөлсөн UPS-ийн чадварлаг ажилтнууд ажиллана. Тийм ч учраас ердөө 3-хан өдрийн дотор таны асуудлыг шийдчихэж байгаа юм. Энэхүү систем бол гайхамшигтай.Эсвэл та Nike үйлдвэрээс нэгэн пүүз захиалжээ. Гэхдээ энэ пүүзийг та АНУ-аас ирнэ гэж хүлээж байгаа бол эндүүрэл. UPS-ийн байгуулсан хамгийн ойрын агуулахаас л танд аваачаад өгнө.

Ингэхэд юу болоод байна вэ? Үүнийг л in-sourcing гээд байгаа юм. Байгууллагууд хамтран ажиллах, хэвтээ чиглэлд шинээр үнэ цэнэ бий болгох, дэлхийг хавтгай болгох үйл явцын цоо шинэ хэлбэр.Хэрэв та Америк дотор илгээсэн бараа тань хаана, ямаршуухан байдалтай явж байгааг харахыг хүсвэл UPS-ийн АНУ-ын гаалийн албатай хамтран бий болгосон сүлжээнд холбогдоход л хангалттай. Таны илгээмж хяналтын талбайд ялгагдаж, ангилагдахаар ирмэгц мэдээллийн систем нь автоматаар UPS-ийн ажилтанд таны ачааг ялган өгч, камерын өмнө харагдахуйц байдлаар гаргана. Энэ бол хяналтын хамгийн тохиромжтой систем юм.

Ес. In-forming

Google, Yahoo, MSNЭдгээр хайлтын системүүдийн ачаар in-forming өнөөдөр маш өндөр түвшинд хүртлээ хөгжөөд байна. In-forming бол хувь хүн өөрөө өөртөө судлаач, редактор болох боломжийг хүн бүрт олгосон юм. Энэ бол хүн өөрөө мэдлэгээ тэлэх, мэдээлэл олох, өөрийгөө зугаацуулах, бас бусдад мэдээлэл түгээх боломж. Энэ бол өөрөө өөртөө хамт олон, найз нөхөд, баг бүрдүүлэх боломж. Одоогийн байдлаар Google-ээр л гэхэд өдөрт 1 тэрбум гаруй хайлт хийдэг. Хүмүүс ийнхүү мэдээллээр “цангаж” байгааг олж харсан Google-ийнхэн 2004 оноос Мичиганы болон Стэнфордын их сургуулийн номын сангийн номуудыг дижитал хэлбэрт оруулан интернетэд тавих төслөө хэдийнэ эхлүүлээд байгаа юм.Yahoo-гийн үүсгэн байгуулагчдын нэг Жерри Янг “Хүмүүс өөрийгөө эмчлэх, зугаацуулах, бас хоол хүнс, машин, байр, бүтээгдэхүүн авах гэх мэт бүхий л үйлдлийг хийхээсээ өмнө мэдээлэл хайх болсон. Үүний үр дүнд тэд илүү ухаантай, үр дүнтэй үйл хөдлөл хийх болсон” гэжээ.

Хайлтын систем нь хүмүүсийн хэрэгцээ шаардлагыг даган улам боловсронгуй болж, улмаар маш ухаантай сурталчилгааны бизнес болж хөгжөөд байгаа. Хэн ямар мэдээлэл хайж байгаатай нь холбогдуулж түүнд хамааралтай байж болох бүхий л төрлийн сурталчилгаануудыг Google санал болгодог.Зөвхөн мэдээлэл хайхаас гадна хүмүүс найз нөхдөө олох, холбоотой болох, хамтран бизнес эрхлэх боломжийг ч олгож байгаа нь дэлхийг хавтгай болгоход нөлөөлж буй юм. Одоогоор Yahoo нь 300 сая хэрэглэгчтэй, 4 сая орчим идэвхтэй групуудыг өөртөө нэгтгэж байгаа юм.

Арав. Стероидууд.

Дижитал, Мобайл, Персонал, ВиртуальДэлхий тун удахгүй wireless (утасгүй) технологид шилжих нь тодорхой. Угаас энэ үйл явц эхэлчихсэн. Дээр дурдсан бүхий л хүчин зүйлс үндсэндээ миний энэхүү стероидууд гэж нэрлээд байгаа зүйлүүдийг агуулж байгаа юм.Дижитал технологийн ачаар бид бүхий л зүйлийг нэгэн стандартад хөрвүүлж, жижигхэн багтаамжтай болгож, асар том дуу, дүрс, текст, зураг, бичлэгийг хадгалж, зөөвөрлөж, өөр өөр төхөөрөмжүүд дээр уншуулж, ашиглаж чадаж байгаа билээ. 40 гегабайтын хэмжээтэй 1000 гаруй дууг шүдэнзний хайрцаг шиг жижигхэн iPod-д хадгалж байгаа нь хамгийн энгийн жишээ. Цаашлаад гар утаснаасаа интернетэд холбогдох, өөрийнхөө хэрэгцээнд нийцүүлэн програм, компьютер, гар утсаа өөрчлөх, тохиргоо хийх боломж, хоёр өөр орон зайнаас нэгэн зэрэг холбоглох, тодорхой бүсийн орчимд утасгүй интернэтэд холбогдох гэх мэт олон шинэ боломжуудыг эдгээр технологиуд хувь хүнд ч, бизнесийн байгууллагуудад ч олгож байгаа билээ.

Дээр хэлснээр ямар ч өрсөлдөөнт бизнесийг эдгээр технологиуд гарааны нэгэн ижил түвшинд аваачсанаар хэдэн тэрбум долларын хөрөнгөтэй том компани ч, цөөхөн ажилтантай, алс хязгаар нутагт ажилладаг жижиг аж ахуйн нэгж ч өрсөлдөөний нэгэн түвшинд ирж байгаа юм.

Одоо та намайг соносж байна уу?

Бид одоо тэгээд хамтран ажиллах боломжтой байна уу?

дэлгэрэнгvйгээр цааш унших...

Bank of Mongolia:
Monetary survey, February 2008

March 31, 2008


The year-on-year growth of money supply1 accelerated to 48.5 percent or MNT 789.8 billion from the same period of last year, increased by 4.3 percent or MNT 100.3 billion from the previous month reaching MNT 2417.5 billion. Quasi money that accounted for 77.3 percent of money supply increased by 5.8 percent, however narrow money (22.7 percent of money supply) decreased by 0.5 percent or MNT 2.7 billion. Currency outside banks (44.7 percent of narrow money) decreased by 7.8 percent or MNT 20.7 billion, resulting in reduced narrow money.

Deposits in domestic currency (55.3 percent of narrow money) increased by 6.3 percent or MNT 17.9 billion reaching MNT 303.9 billion.

Currency issued in circulation grew by 38.1 percent or MNT 85.5 billion from the same period f last year, decreased by 8.4 percent or MNT 28.4 billion from the previous month reaching NT 310.0 billion.

Money supply components

Quasi money2 accounted for 77.3 percent of money supply, of which deposits in domestic currency made up 61.5 percent, saving deposits in foreign currency 22.2 percent, and foreign currency current account balances 16.3 percent. M13 accounted for 22.7 percent of money supply, of which currency outside banks made up 44.7 percent and tőgrőg denominated current account balances made up 55.3 percent.

As the end of the reporting month, quasi money reached MNT 1869.3 billion, which is higher by 5.8 percent and MNT 103.0 billion from the previous month. Tőgrőg denominated deposits grew by 1.5 percent, foreign currency saving deposits rose by 9.2 percent, foreign currency current accounts increased by 20.0 percent that gave rise to quasi money.

Total deposits increased by 44.5 percent from the same period of the previous year and by 3.5 percent from the previous month to MNT 1512.5 billion. Tőgrőg denominated deposits and foreign currency deposits accounted for 73.4 percent and 26.6 percent in qausi money, respectively.

As the end of the reporting month, narrow money (M1) decreased by 0.5 percent or MNT 2.7 billion from the previous month, and reached MNT 549.2 billion. Growth in M1 came from the decrease of currency outside banks by 7.8 percent or MNT 20.6 billion. дэлгэрэнгvйгээр цааш унших...

Asia has world's freest economy

Survey: By CASSIE BIGGS, Associated Press Writer ...

Mongolia jumped 16 places into the mostly free category with a rank of 62 due to its moderately low tax rates, low trade tarrifs and ease of opening businesses.

HONG KONG - Asia is home to the world's freest — and most repressed — economies, but Europe ranked highest as a region in terms of economic freedom, an annual report released Tuesday by the Heritage Foundation and Wall Street Journal said.
While the world as a whole made little progress toward greater economic freedom, there were some surprising improvements by countries such as Mauritius and Mongolia, the survey found.
Hong Kong and Singapore retained their No. 1 and No. 2 rankings respectively on the annual Index of Economic Freedom for the 14th successive year. Both port cities benefit from low taxes and liberalized trade. Hong Kong, however, saw its score dip slightly due to higher inflation and greater tax revenues.
European countries accounted for half of the top 20 economies considered free or mostly free, with Ireland at No. 3, Switzerland at No. 9 and Britain at No. 10. The U.S. ranked No. 5, and Canada ranked 6th.
Moves by newer members of the European Union to introduce straightforward tax policies to attract more investment were having a radical impact on the region as a whole, the authors said.

"What we are seeing is a very strong commitment to economic freedom in the new EU countries, and this is having a positive impact on policies in the some of the older European countries ... such as France," said Edwin Feulner, president of the Heritage Foundation, a Washington-based think tank. "I think we will continue to see this evolve over time and we expect to see gradual improvement in economic freedom throughout Europe as a whole."
While Europe was moving more greater economic liberalization, the prevailing sentiment in the United States was protectionism, said Mary Kissel, the editorial page editor of the Wall Street Journal's Asian edition.
"We have Democratic candidates coming out against free trade agreement and for higher taxes," she told reporters. "On the Republican side too, there's talk of protecting American jobs. Meanwhile, you have a Congress which is considering a clutch of bills aimed at punishing China for exporting too much to American consumers."

The index, which grades 157 economies on 10 economic factors, including property rights, regulation of wages and prices and trade barriers, shows "a very high correlation" between a liberalized economy and a country's prosperity, Feulner said."

The average per-capita of free countries is more than seven times that of the repressed and un-free economies," he said.
The most liberalized economies on the index average about $33,579 per capita gross domestic product while repressed countries average about $3,813.

North Korea again ranked lowest on the list, below Zimbabwe and Cuba.
"Unfortunately, about two-thirds of the world's people lives in repressed economies. They seek opportunity, but find only obstacles, corruption, bureaucratic red tape or even outright theft of their resources," he said.
Two of the world's largest economies, China and India, ranked quite low on the scale, coming in at 126 and 115 respectively.
"China's economy remains mostly un-free. It still restricts many areas of its economy, financial freedom , investment freedom; property protection is very weak. The banking sector remains tightly controlled and the judicial system is politicized," he said.
Several other Asian nations also were near the bottom of the index, including Vietnam (135th place), Laos (137), Bangladesh (149) and Myanmar (153).
For the first time, a country from Sub-Saharan Africa made it into the top 20. Mauritius climbed to 18th place due to its recent economic reforms.
"We should keep our eyes on this country to see if other countries in the region follow suit," Feulner said.

Other countries that moved up the scale were Egypt and Bahrain. Mongolia jumped 16 places into the mostly free category with a rank of 62 due to its moderately low tax rates, low trade tarrifs and ease of opening businesses.

дэлгэрэнгvйгээр цааш унших...

Mongolian Mining Index on Bloomberg

February 13, 2008

Ulaanbaatar, Mongolia – Mongolia International Capital Corporation (MICC) is pleased to announce the placement of the Mongolia Mining Index on Bloomberg. The Mongolia Mining Index (MMI) was started in August 2005 by MICC analysts to measure stock performance of NYSE, TSX, and TSX-V-listed mining companies that are active in Mongolia. Currently the MMI is comprised of 19 mining and exploration companies including Ivanhoe Mines, Centerra Gold, Western Prospector, South Gobi Energy Resources, Erdene Gold, etc. The companies with higher market capitalization and more substantive operations in Mongolia weigh more heavily in the MMI composite.

Starting from February 2008, Mongolia Energy Corporation (MEC) has been officially added to the Mining Index. MEC is a Hong Kong listed company with a US$ 2.2 billion market capitalization. Currently MEC is focused on coal as well as oil and gas exploration in Mongolia.

Most of the MMI companies have invested significant capital over the years in order to establish their businesses in Mongolia. Among index-component companies, Centerra Gold is currently the sole international company in its production phase. Ivanhoe Mines is the developer of the Oyu Tolgoi deposit, one of the world's largest undeveloped copper-gold resources and is waiting for parliament approval on their investment agreement to commence mining operations.

Since December 10th, daily performance of the MMI and weekly research related to the Index is available to all Bloomberg users under the ticker MIC.


Source: www.newswire.mn дэлгэрэнгvйгээр цааш унших...

Mongolian Mining Index on Bloomberg


Ulaanbaatar, Mongolia – Mongolia International Capital Corporation (MICC) is pleased to announce the placement of the Mongolia Mining Index on Bloomberg. The Mongolia Mining Index (MMI) was started in August 2005 by MICC analysts to measure stock performance of NYSE, TSX, and TSX-V-listed mining companies that are active in Mongolia. Currently the MMI is comprised of 19 mining and exploration companies including Ivanhoe Mines, Centerra Gold, Western Prospector, South Gobi Energy Resources, Erdene Gold, etc. The companies with higher market capitalization and more substantive operations in Mongolia weigh more heavily in the MMI composite.

Starting from February 2008, Mongolia Energy Corporation (MEC) has been officially added to the Mining Index. MEC is a Hong Kong listed company with a US$ 2.2 billion market capitalization. Currently MEC is focused on coal as well as oil and gas exploration in Mongolia.

Most of the MMI companies have invested significant capital over the years in order to establish their businesses in Mongolia. Among index-component companies, Centerra Gold is currently the sole international company in its production phase. Ivanhoe Mines is the developer of the Oyu Tolgoi deposit, one of the world's largest undeveloped copper-gold resources and is waiting for parliament approval on their investment agreement to commence mining operations.

Since December 10th, daily performance of the MMI and weekly research related to the Index is available to all Bloomberg users under the ticker MIC. дэлгэрэнгvйгээр цааш унших...

A look into Mongolia's Inflationary Situation


What is Inflation and Overheating?
Inflation is the general rise in the price level. And overheating? Simply put, when the physical capacity of the economy is unable to keep pace with the demand for goods and services. Is Mongolia in an inflationary phase? Is it overheating? Lets hold back our judgement and look at the key symptoms, which usually are: (i) rising inflation, particularly in non tradables; (ii) rising current account deficits; (iii) substantial increase in liquidity, and (iv) increasing bottlenecks in the economy. Are these symptoms present in Mongolia? Lets take a look. Inflation is rising. At end-September 2007, the inflation rate measured in terms of the Consumer Price Index (CPI) stood at 13.1 percent year-on-year (yoy), and 12.2 percent since the beginning of 2007—the highest September-level inflation rate one has observed in Mongolia since the beginning of this decade. In January 2007, the inflation rate was 4.2 percent (yoy). In the education sector, public and private university tuition fees have increased by more than 20 percent yoy as of end of September. Hospital services (room charges) were also increased by 76 percent during this same period. In April 2007, water tariffs were adjusted upward by 74 percent, on average. In addition rising wages in the public sector, which act as a benchmark for private sector wages, will tend to push up overall wages in the economy. This means generally rising labor costs and rising incomes.

Consumption is on the increase. The year-on-year inflation rate as of September 2007 shows that 70 percent of the weighted average price increase (i.e. 9 out of 13.1 percentage points) is explained by the increase in food prices. In particular, the price increase of domestically-produced meat accounted for more than 3 percentage points of the observed September 2007 inflation rate (Meat prices have gone up by 21 percent in September (yoy)). Given the absence of any adverse supply shock that one saw in Mongolia in previous years (such as a dzud) that may have caused a decrease in Meat supply, the increase in meat prices now is likely to be due to increased demand. Rising fuel and transportation costs are also contributing to the upward pressure on general price levels. Bread and cereals, mostly imported from Russia, contributed to 3.3 percentage points of the year-on-year September inflation rate. Wheat crop domestic production declined in fall 2007 due to drought in the agricultural provinces of Khentii, Selenge, and Tuv aimags, thereby contributing to reducing supply and putting further upward pressure in prices.

This consumption growth will likely be sustained, boosted by (i) expanding government consumption under the form of large past and upcoming increases in public wages and increased universal public social transfers; (ii) sustained remittances from Mongolian working abroad; (iii) a 5 percent VAT cut, effective at the beginning of 2007 combined with unification of the personal income tax at the lowest level of the previous rates (10 percent) . However, higher consumer price inflation will tend to reduce purchasing power and real consumption.

While Government spending has contributed to inflationary pressures by increasing public wages, the net public sector contribution to aggregate demand so far remains limited. The government budget is reporting a surplus in 2006, while in 2007 the net public aggregate spending is likely to remain limited. The government deficit is projected to be around 2 percent.

Increasing money supply. This is often a good indicator of inflation over the long term. What makes up money supply? Two simple definitions are narrow money (M1), which represents funds that can be readily used to make transactions (currency+overnight deposits) and broad money (M2), representing cash in circulation plus all deposits. Easy access to money, due in part to foreign direct investment inflows, net international reserves have more than doubled (+132 percent) in August yoy, increasing further liquidities in the economy and workers’ remittances from abroad, has been mainly responsible for this increase: M2 now accounts for 41 percent of GDP (end 2006), up from 26 percent of GDP in 2001. This is partly due to increased monetization of the economy. Compared with other similar developing countries, the level of monetization in Mongolia is low. In 2006 for instance, low income countries have on average a ratio of M2 to GDP of 52 percent.

So, it does appear that the main symptoms of inflation are present in Mongolia’s economy. But is the situation temporary or a possible longer term issue? To understand this better we need to know what part of the business cycle is Mongolia in? And what is happening in the rest of the world today and what are its neighbors doing?

Mongolia’s business cycle is in a boom phase. Production of anything is based on use of capital, labor, technology for which a certain amount of output is produced. This is known as the trend level of output. However at any given time, output does not have to equal its trend value. So if firms do not work at full capacity or efficiently, then output can be below this trend level. However, if firms sense growing profits, they can persuade workers to work overtime, utilize the machines at more than capacity. This cannot be continued forever. But for the time when the firms use the factors or production intensively, output can be above its trend. These fluctuations of output around the trend are what characterize business cycles. The output gap – the distance between potential output and current GDP – is also a measure of business cycles. So, when the output gap is positive and large, GDP exceeds potential output by a large margin. This is because machines are being used more intensively, people are working more, etc. and any additional demand requires firms to increase their output only by increasing overtime, paying higer wages, or utilizing machines beyond full capacity. The firms then pass on this increase by increasing prices. In such a situation inflation is likely to be rising. As seen in the above figure, calculations suggest that the output-gap in Mongolia has turned positive in the past three years.

Aggregate demand growth is and should remain rapid. Looking at investment, evidence suggests that investment is growing rapidly: (i) Industrial output growth is robust, expanding at 13.6 percent constant prices, with manufacturing growing by almost 34 percent (August, yoy); (ii) FDI inflows are sustained; (iii) there is a downward trend in lending interest rates (see Figure 5 above), which contributes to stimulating domestic private investment; (iv) Effective from January 1, 2007, a five percentage point cut in each of the two corporate income tax rates (along with a thirty fold increase in the higher rate’s threshold) should stimulate private investment by increasing private return to capital; and (v) finally, the public investment program (PIP) was ambitiously planned to be increased from 7 percent in 2006 to 13 percent of GDP in 2007.

Administrative adjustments in the tariffs of key utilities and basic services have contributed to the CPI increase as well. In the education sector, public and private university tuition fees have increased by more than 20 percent yoy as of end of September. Hospital services (room charges) were also increased by 76 percent during this same period. In April 2007, water tariffs were adjusted upward by 74 percent, on average.

Foreign saving is flowing in Mongolia, which contributes to boost aggregate demand and to increase inflationary pressures. The current account is back into deficit (2nd trimester), with higher imports suggesting a stronger demand for investment and consumption. The trade balance records lower exports mainly coming from a drop in gold official exports in tonnage (- 21 percent yoy) and value (-17 percent yoy) . Higher imports are accompanied by higher FDI (reaching USD128 million in the 2nd trimester, +30 percent yoy). Higher imports may heighten existing infrastructure bottlenecks, in particular in the railway transportation. For example, there has been a marked increase in carried freight turnover at entry (by 19 percent in August yoy). Net international reserves have more than doubled (+132 percent) in August yoy, increasing further liquidities in the economy.

On the supply side, bottlenecks are increasing. On the domestic front, although within year wage and income data are not available, the following evidence suggests an increasing labor cost in the economy: Rising wages in the public sector, which act as a benchmark for private sector wages, will therefore tend to push up overall wages in the economy. In addition, available indicators suggest an increase in the demand for labor: the number of registered unemployed has decreased by 3.5 percent, while employment in manufacturing has grown by 7 percent in August 2007 (yoy). Production costs for construction have also been pushed up by a short term shortage of cement, which led to a price increase of more than 70 percent since June. This sharp increase was the result of 3 combined factors: (i) China’s recent decision to impose an export tariff to the exported cement and steel joist combined; (ii) a short term domestic production shortage (due to renovation of the domestic cement factory) combined with, (iii) a blockage of cement imports at the Chinese border due to a transit issue. On the international front, the recent nominal exchange rate depreciation against major trading partner currencies has also played a role in increasing cost of imported goods (see above). A continued appreciation of the Chinese Yuan will push Mongolian prices further up.

What is happening in other countries that are growing fast as well? Take China. It is putting the brakes on lending and thereby cooling investment. Chinese regulators have asked local and foreign banks not to exceed loans outstanding at year end beyond the October 31 levels. Why? A sizzling GDP growth of 11.5% in the first nine months of the year, rising food and fuel prices contributing to inflation which at October end was at 6.5%, a decade high, and fixed asset investment which was 27% more than the figure for last year for the same period, and an increase in M2 by 18.4 percent form the same point last year. India where strong FDI inflows have contributed to a 10 percent appreciation of its currency since January, a projected growth rate of 9.5%, and an increase in money supply at 22 percent this year as compared to the same period last year, are keeping the Indian officials on their toes. To mop up the liquidity the Central Bank of India has raised the reserve ratio (the portion of deposits that banks are required to keep with the Central Bank), issued bonds, and put imposed measures to moderate capital inflows.

Some of the supply side pressures are resulting from global increases in food prices, which have increased 26 percent in the past three years due, in large part, to the rapid increase in the use of food crops to produce bio-fuels.
• The price increases have been largest in crops such as maize (up 40 percent) and vegetable oils such as palm oil (up 55 percent) and soybean oil (up 30 percent) that are used as feedstocks for biofuels, but have also included wheat (up 53 percent) which competes for cropland with maize and some oilseeds.
• The increase in global food prices has been exacerbated by price increases in less heavily traded foods such as meats, fruits and vegetables due to increased costs of production from high fertilizer and energy prices and rapid demand growth in developing countries.

While the overall global index of food prices has increased 26 percent in the past three years, prices of grains, oilseeds and sugar have increased more.
• Maize prices have increased about 40 percent as the share of U.S. production allocated to fuel ethanol rose from 11 to 25 percent (5 to 11 percent globally).
• Palm oil and soybean oil, which are used for biodiesel, have seen prices increase by 55 and 30 percent, respectively.
• Sugar prices rose by 41 percent due partly to their increased use for biofuels, but also due to other factors such as droughts in major producing countries, including Brazil and Thailand.
• Most of the food price increases are confined to food crops used for biofuels, but wheat also increased 53 percent because increased plantings of maize and oilseeds displaced wheat and because of droughts in several large wheat exporting countries that contributed to record low world wheat stocks.
• Rice has been relatively unaffected by the increased use of food crops for biofuels, but prices increased by 36 percent due to other factors such as the strength of the Thai baht, the Thai government’s retention scheme, and to increasing imports from Southeast Asia.

Some final observations:
Putting all of the above together what conclusions can we arrive at?

One major conclusion can be drawn is that the CPI increase and inflation being felt is largely due to relative price changes. So for e.g. the rise in food appears to mainly because of a demand shock (use of grains for bio fuel) while supply constraints as in Oil are also because of demand and supply shocks (war in Iraq, high world growth). This is to be differentiated from an increase in the general price level. Also, the increase in non-tradables for e.g. hospital services, or the rise in school fees, and other charges, are mainly administrative, and as such have little to do with inflation. Simply looking at the CPI may overstate the problem. Relative price changes show up in measured CPI increases simply because demand shifts towards the relatively less expensive goods are not captured very well.

The current account deficits emerging are relatively small. The rise in money supply is more worrying. Alongside fiscal policy has been stimulating rather than contractionary – perhaps not the right time for doing so, but also hard to change, for e.g. the tax policy measures.

So to contain demand pressures, the government has the choice to: (i) cut back spending (or lessen the expansion of the Public Investment Program); (ii) allow appreciation of the Togrog, which would slow the imported inflation, and slow liquidity build up; (iii) sterilization of the inflows through higher reserve requirements or open market operations (which will result in higher interest rates and thus lower private spending) can help as well. So, the most important thing for Mongolia today is to try and pace its expansion in a more sustainable manner.

This policy note has been prepared by the economic team of the World Bank. For further details, please contact Arshad Sayed in Ulaanbaatar and Genevieve Boyreau and Shan Gooptu in Washington DC. дэлгэрэнгvйгээр цааш унших...